De drie betekenissen van congruentie
Congruentie komt in drie vakgebieden voor en de betekenissen liggen dichter bij elkaar dan je zou verwachten. Steeds gaat het erom dat twee of meer dingen met elkaar overeenkomen.
In de meetkunde zijn twee figuren congruent als ze dezelfde vorm en dezelfde grootte hebben. Leg je ze op elkaar, dan vallen ze samen.
In de taalkunde is congruentie de overeenkomst tussen woorden in een zin. “De hond blaft” is congruent en “de hond blaffen” is dat niet.
In de psychologie, en daarmee ook in NLP en in coaching, gaat het over de overeenkomst tussen wat er binnen in je gebeurt en wat je naar buiten laat zien. De rest van deze pagina gaat daarover.
Wat congruentie betekent in de psychologie
Je bent congruent wanneer je gedachten, je gevoel, je woorden en je gedrag dezelfde kant op wijzen. Er zit dan geen ruis tussen wat je bedoelt en wat er bij de ander aankomt.
Dat betekent niet dat je vrolijk moet zijn. Je kunt congruent verdrietig zijn, congruent boos en congruent onzeker. Het gaat om de overeenstemming en niet om de emotie zelf.
Carl Rogers bracht het woord in de jaren vijftig de psychologie binnen als een van de voorwaarden voor een werkzame therapeutische relatie. In NLP is het daarna een van de begrippen geworden waar je in de praktijk het meest aan hebt, omdat het iets beschrijft dat je bij ieder mens kunt zien zodra je erop let.
Hoe congruentie eruitziet
Iemand krijgt een cadeau waar hij oprecht blij mee is. Zijn gezicht licht op voordat hij iets zegt, zijn stem gaat omhoog en hij pakt het uit met twee handen tegelijk. Wat hij zegt komt een fractie later dan wat je al gezien hebt.
Dat laatste is het herkenbaarste kenmerk. Bij een congruente reactie loopt het lichaam voorop en volgen de woorden. Bij een reactie die niet klopt komen de woorden eerst en moet de rest bijgetrokken worden.
Nog een voorbeeld. Iemand zegt in een vergadering dat hij het ergens niet mee eens is, hij kijkt daarbij de kring rond, zijn stem blijft rustig en hij gaat rechtop zitten. Je gelooft hem, ook als je het zelf anders ziet. Dat komt niet door zijn argument. Dat komt doordat alles aan hem hetzelfde zegt.
Waarom dit in een gesprek zoveel uitmaakt
Mensen merken incongruentie eerder dan ze het kunnen benoemen. Het komt binnen als een vaag gevoel dat er iets niet klopt, meestal zonder dat de luisteraar kan aanwijzen waaraan hij dat merkt.
En dat gevoel wint het van je inhoud. Je kunt een goed doordacht verhaal houden en het toch verliezen omdat je stem, je houding en je woorden drie verschillende dingen zeggen. Andersom kun je met een matig verhaal wegkomen als alles aan je klopt.
Ik zeg het in de training meestal zo. Als je congruent bent, kom je overal mee weg. Zeg je iets terwijl je stem en je houding iets anders uitstralen, dan denken mensen: ieuw. Ze weten alleen niet waarom.
Congruent nee zeggen
De plek waar het bij de meeste mensen misgaat is de weigering. Iemand vraagt je auto te leen, je wilt dat eigenlijk niet en je zegt ja met een stem die nee zegt. Dan heb je twee problemen in plaats van één.
Congruent nee zeggen kan een stuk vriendelijker klinken dan mensen denken. Deze werken allemaal:
- Bedankt voor het vragen en nee.
- Ik begrijp het en nee.
- Je zou gelijk kunnen hebben en nee.
- Ik zie dat het voor jou zou kunnen werken en nee.
- Ik geef om je en nee.
- Ik vind het spannend om nee tegen je te zeggen en het antwoord is voorlopig nee.
Let op het woordje “en” in elk van die zinnen. Zodra je er “maar” van maakt, veeg je de eerste helft weg en hoort de ander alleen nog de weigering.
Werken aan je eigen congruentie
De snelste manier is de omgekeerde. In plaats van proberen zelfverzekerd over te komen, benoem je wat er werkelijk speelt.
Stel dat je een presentatie moet houden en je bang bent om voor schut te staan. Je kunt die angst wegdrukken en zelfverzekerdheid spelen. Dat wordt zichtbaar en het kost je bovendien de helft van je aandacht. Je kunt ook toegeven dat je het spannend vindt, tegen jezelf en desnoods hardop tegen de zaal. Wat er dan gebeurt is dat de spanning ruimte krijgt en dat er vanzelf iets van rust voor terugkomt. Die rust is dan wel echt.
Een oefening om het te leren herkennen. Denk aan een moment waarop je je volledig op je gemak voelde en helemaal jezelf was. Ga terug in die herinnering. Hoe stond je erbij, wat deed je stem, waar in je lichaam voelde je dat, wat zei je? Doe dit met drie verschillende herinneringen en kijk welke signalen bij alle drie terugkomen. Die signalen zijn jouw persoonlijke afdruk van congruentie. Zodra je ze kent, merk je ook wanneer ze er niet zijn.
Als het niet klopt
Het tegenovergestelde van congruentie heet incongruentie. Dat is het verschijnsel waarbij iemands woorden iets anders zeggen dan zijn stem, gezicht of houding.
Incongruentie herkennen is een vak apart en er zijn concrete signalen voor. Die staan op een eigen pagina: Incongruentie: betekenis, voorbeelden en signalen.
Congruentie en NLP
Congruentie is een van de weinige begrippen uit NLP die je meteen kunt gebruiken zonder dat je er iets voor hoeft te leren. Je hoeft er alleen op te gaan letten, bij jezelf en bij anderen.
Wil je er systematisch mee werken, dan is de NLP Practitioner daarvoor de opleiding. Daar leer je zowel de signalen herkennen als wat je doet zodra je ze opmerkt.