Wat incongruentie is
Incongruentie is het verschil tussen wat iemand zegt en wat hij tegelijkertijd laat zien. Iemand vertelt dat hij blij is met zijn cadeau terwijl zijn gezicht al iets anders heeft gedaan. Iemand zegt ja tegen een verzoek met een stem die aan het eind van het woord omlaag zakt.
Het is geen kwestie van liegen. Het gebeurt bij mensen die niets te verbergen hebben, gewoon omdat ze er zelf nog niet uit zijn. Het deel van hen dat ja wil zeggen en het deel dat nee wil zeggen zijn allebei aanwezig en ze halen allebei de uiting.
Discongruent, incongruent of niet-congruent?
Het juiste woord is incongruent. Discongruent komt veel voor en het staat niet in de woordenboeken. Niet-congruent is geen fout, alleen omslachtiger.
Congruence en incongruence zijn de Engelse schrijfwijzen. Je komt ze in Nederlandse vakteksten regelmatig tegen en ze betekenen precies hetzelfde.
Zes signalen waaraan je incongruentie herkent
Deze zijn concreet genoeg om vandaag op te gaan letten.
De timing klopt niet. Bij een oprechte reactie komt het lichaam eerst en volgen de woorden. Komt de glimlach ná de bedankjes, dan is hij erbij gezocht.
Er zit “moeten” in. “Ik moet dit eigenlijk doen” is bijna altijd een teken dat er iets anders speelt dan wat er gezegd wordt. Hetzelfde geldt voor “ik zou moeten” en “het hoort zo”.
Er wordt geprobeerd in plaats van gedaan. “Ik zal het proberen” laat de deur open. Wie het gaat doen, zegt dat hij het gaat doen.
De stem zakt aan het eind. Een ja die als een vraag klinkt of onderaan de zin eindigt, is meestal een halve ja.
Er zit een aarzeling in de beweging. Een hand die begint en halverwege stopt, een knik die net te laat komt, een stap naar voren met het lichaam nog achterover.
De daden weerspreken de woorden. Iemand zegt dat hij het belangrijk vindt en het staat al drie weken onderaan zijn lijstje.
Wat je doet als je het bij een ander merkt
Het eerste wat de meeste mensen doen is er iets van zeggen, en dat is zelden een goed idee. “Ik zie dat je het eigenlijk niet wilt” zet iemand klem, ook als je gelijk hebt.
Wat wel werkt is ruimte maken. Stel een vraag die de ander de gelegenheid geeft om terug te komen op wat hij net zei. “Hoe klinkt dat voor jezelf?” of “Wat zou je zeggen als het helemaal aan jou lag?” Dan hoeft hij zich niet te verdedigen en kan hij alsnog vertellen wat er speelt.
Achter incongruent gedrag zit vrijwel altijd een bedoeling die op zichzelf klopt. Iemand wil de ander niet teleurstellen, of hij wil de sfeer goed houden. Zoek die bedoeling en kijk of er een manier is om hem uit te drukken die wel klopt.
Wat je doet als je het bij jezelf merkt
Bij jezelf merk je het meestal aan je lijf voordat je het denkt. Een aarzeling, iets dat samentrekt, of het gevoel dat je iets hoort zeggen wat niet helemaal van jou is.
Wat daar helpt is uitstel. “Ik kom er morgen op terug” is een volwaardig antwoord en het is er een die je congruent kunt geven. Het geeft je de tijd om erachter te komen wat je werkelijk wilt, zodat je antwoord daarna wel klopt.
Incongruentie en congruentie
Het tegenovergestelde van incongruentie is congruentie: de toestand waarin je woorden, stem en houding hetzelfde verhaal vertellen. Wat dat precies is en hoe je eraan werkt, staat op de pagina over congruentie.
In de NLP Practitioner besteden we hier veel tijd aan, omdat het waarnemen van deze signalen de basis is onder alles wat je daarna in een gesprek doet.