Hypnose bij sociale angst: werken aan de automatische reactie in sociale situaties

Sociale angst is breed. Het gaat niet alleen om de vrees voor presentaties of grote groepen. Het kan ook zitten in de spanning voor een telefoongesprek, de onrust na een gesprek dat je al tien keer opnieuw afspeelt, of het gevoel dat mensen je negatief beoordelen als je iets zegt.

Die angst is bijna altijd automatisch. Je wil je er niets van aantrekken. Je weet rationeel dat het waarschijnlijk meevalt. En toch schiet het lichaam in de vlucht- of verdedigingsstand. Dat automatische karakter is precies waarom praten of redeneren er weinig aan verandert.

Hypnose werkt op de laag waar die automatische reacties worden aangestuurd.

Hoe hypnose werkt bij sociale angst

Angstreacties zijn geleerde reacties. Het brein heeft op een bepaald moment geleerd dat een sociale situatie gevaarlijk is, en reageert sindsdien automatisch alsof dat zo is. Die koppeling zit niet in het logische deel van het bewustzijn, maar dieper.

In hypnose is dat diepere niveau toegankelijker. Een therapeut kan daar werken aan het desensitiseren van de angstreactie: de situatie wordt in verbeelding opgeroepen, terwijl het lichaam in een ontspannen toestand verkeert. Door die combinatie te herhalen, leert het brein dat de situatie geen bedreiging is.

Dat principe is verwant aan wat in cognitieve gedragstherapie exposure-therapie heet, maar de route loopt via een andere toestand van bewustzijn. Sommige mensen reageren beter op de hypnotische aanpak omdat zij in gewone waaktoestand de angstreactie niet kunnen loslaten, zelfs niet als ze weten dat er geen gevaar is.

Wat het onderzoek zegt

Onderzoek naar hypnose bij angststoornissen, waaronder sociale angst, laat over het algemeen positieve resultaten zien. Een meta-analyse van Kirsch, Montgomery en Sapirstein uit 1995 publiceerde in het Journal of Consulting and Clinical Psychology dat hypnose als toevoeging aan cognitieve gedragstherapie de effectiviteit van die therapie met gemiddeld zeventig procent verbeterde.

Specifiek voor sociale angst zijn er aanwijzingen dat hypnose goed werkt bij het verminderen van fysiologische angstreacties, de hartslag, de spanning in het lichaam, het zweten. Dat zijn de automatische reacties die het meest in de weg zitten.

Het is eerlijk om te zeggen dat klinische sociale angststoornis professionele diagnostiek en behandeling vraagt. Hypnose is daarin een aanvulling, geen zelfstandige behandeling voor ernstige gevallen.

Wat je kunt verwachten

Een eerste sessie is grotendeels een gesprek: wanneer treedt de angst op, hoe sterk, welke situaties zijn het moeilijkst? Dat geeft de therapeut een beeld van wat er moet gebeuren.

Sessies zijn gericht op het afzwakken van de automatische angstrespons via herhaalde blootstelling in verbeelding, gecombineerd met ontspanning. Tegelijk werkt een therapeut vaak aan onderliggende overtuigingen, de gedachte dat anderen je negatief beoordelen of dat een vergissing grote gevolgen heeft.

Een traject van zes tot tien sessies is bij sociale angst gebruikelijk. Thuisoefening is een wezenlijk onderdeel: het zijn de momenten buiten de sessie waarin het echte leerproces plaatsvindt.

Veelgestelde vragen

Is hypnose geschikt als ik al in therapie ben voor sociale angst?
Ja, het kan een waardevolle aanvulling zijn. Bespreek het met je behandelaar. Hypnose wordt door sommige therapeuten al geïntegreerd in hun aanpak.

Werkt hypnose ook als ik me maar licht sociaal angstig voel?
Juist dan is hypnose goed inzetbaar. Hoe minder ingesleten de angstreactie, hoe sneller die te beïnvloeden is.

Kan ik tijdens hypnose iets zeggen of doen wat ik normaal niet zou doen?
Nee. Hypnose is geen uitgeschakeld bewustzijn. Je behoudt controle en kunt de sessie op elk moment beëindigen.

Sociale angst is hardnekkig omdat hij zichzelf in stand houdt: je vermijdt situaties, daardoor oefent het brein niet dat ze veilig zijn, en de angst blijft. Hypnose doorbreekt die cirkel door het brein in een veilige toestand te laten oefenen wat het anders vermijdt.