Is hypnose gevaarlijk? Een eerlijk antwoord

Hypnose is voor de overgrote meerderheid van mensen veilig als het professioneel wordt toegepast. Er zijn geen gevallen bekend waarbij hypnose bij gezonde personen blijvende schade heeft veroorzaakt. Toch is de vraag begrijpelijk, want hypnose roept beelden op van mensen die dingen doen zonder het zelf te willen.

Die beelden kloppen niet met hoe hypnose werkelijk werkt. In hypnotische toestand verlies je je bewustzijn niet en verdwijnt je eigen wil niet. Je bent ontvankelijker voor suggesties, maar je kunt ze nog altijd weigeren of negeren. Dat is geen theorie; hypnotherapeuten zien het dagelijks in de praktijk.

Toch zijn er situaties waarbij voorzichtigheid geboden is. Die verdienen een eerlijk antwoord.

Wanneer is hypnose wel een risico?

Bij een aantal psychische aandoeningen is hypnose niet geschikt zonder uitgebreide begeleiding of zelfs gecontra-indiceerd. Psychose is het duidelijkste voorbeeld: iemand die moeite heeft de grenzen tussen realiteit en fantasie te bewaken, heeft daar in hypnotische toestand meer moeite mee, niet minder.

Borderline persoonlijkheidsstoornis en bepaalde dissociatieve stoornissen vragen ook om grote voorzichtigheid. De verhoogde dissociatieve gevoeligheid die bij hypnose hoort, kan in combinatie met zulke stoornissen averechts werken.

Bij ernstig trauma geldt hetzelfde voorbehoud. Hypnose kan heel snel diepere lagen van het geheugen activeren, sneller dan iemand aankan. Een goed opgeleide hypnotherapeut met traumaervaring kan daarmee omgaan. Iemand zonder die ervaring niet.

Wat zijn de meest voorkomende bijwerkingen?

Bij gezonde mensen zijn de bijwerkingen van hypnose mild en tijdelijk. De meest genoemde zijn hoofdpijn na een sessie, een licht gevoel van desoriëntatie vlak na het uitkomen uit trance, en soms een zekere emotionele gevoeligheid in de uren daarna.

Die effecten zijn vergelijkbaar met wat mensen ervaren na een diepe ontspanningsoefening of een middagslaapje van te lange duur. Ze verdwijnen vanzelf.

Valse herinneringen zijn een ander punt van aandacht. Hypnose maakt het geheugen levendiger, maar ook gevoeliger voor onbedoelde beïnvloeding. Dit is met name relevant bij therapeutisch werken met herinneringen aan het verleden. Een goede therapeut is zich hiervan bewust en werkt voorzichtig.

Hoe kies je een veilige setting?

De veiligheid van hypnose hangt voor een groot deel af van de persoon die het toepast. Iemand met een goede opleiding, ruime praktijkervaring en kennis van psychopathologie werkt heel anders dan iemand met een weekendcursus.

Vraag bij het zoeken naar een hypnotherapeut altijd naar opleiding en achtergrond. Iemand die ook een achtergrond heeft in psychologie, psychotherapie of een vergelijkbare discipline biedt meer zekerheid bij complexere situaties.

Podiumhypnose is een ander verhaal. Die is gericht op entertainment en werkt met vrijwilligers die hoog scoren op hypnotiseerbaarheid. Sommige onderzoekers wijzen op mogelijke negatieve effecten na podiumsessies bij kwetsbare deelnemers. Het is in ieder geval niet hetzelfde als therapeutische hypnose.

Veelgestelde vragen

Kan ik vastzittend in trance raken?
Nee. Er zijn geen gedocumenteerde gevallen van iemand die niet meer uit hypnose kon komen. Als de hypnotiseur stopt of wegloopt, komt de persoon vanzelf terug, ofwel door gewoon wakker te worden of door in slaap te vallen en normaal wakker te worden.

Kan een hypnotherapeut me dwingen iets te doen wat ik niet wil?
Niet als je het echt niet wilt. In trance ben je ontvankelijker, maar je morele waarden en persoonlijke grenzen blijven intact. Je zult suggesties die daar tegenin gaan, afwijzen of er niet op ingaan. Dit is keer op keer aangetoond in experimenteel onderzoek.

Is zelfhypnose ook veilig?
Voor de meeste mensen wel. Bij serieuze psychische problematiek geldt hetzelfde voorbehoud als bij therapeutische hypnose: raadpleeg eerst een professional. Voor dagelijkse ontspanning, focusverbetering of stressvermindering is zelfhypnose bij gezonde mensen goed te gebruiken.

Hypnose is geen risicovrije bezigheid in alle situaties, maar het is ook lang niet zo gevaarlijk als veel mensen denken. De sleutel zit in goede begeleiding en eerlijkheid over wat je aanpakt.