Kan hypnose verdrongen herinneringen oproepen?

Dit is een van de meest gevoelige vragen in het hypnoseveld. Het korte antwoord: hypnose kan herinneringen levendiger maken, maar maakt ze daarmee niet betrouwbaarder. Het risico op het onbedoeld creëren van foutieve herinneringen is juist groter in hypnotische toestand, niet kleiner.

Dat is belangrijk om te begrijpen, zeker als je overweegt hypnose te gebruiken om toegang te krijgen tot het verleden.

Hoe werkt het geheugen in hypnotische toestand?

Geheugen is geen videoband. Elke keer dat je een herinnering ophaalt, reconstrueer je hem opnieuw. Kleine details worden ingevuld door verwachtingen, stemming en context. Dat geldt altijd, maar hypnose maakt dat proces vatbaarder voor externe beïnvloeding.

In hypnotische toestand ben je ontvankelijker voor suggesties. Dat is precies wat hypnose effectief maakt voor ontspanning of gedragsverandering. Maar bij herinneringen werkt dat gegeven anders: een iets anders gestelde vraag, een toon van de therapeut, of zelfs een impliciete verwachting, kan de inhoud van wat iemand “herinnert” onbedoeld kleuren.

Onderzoekers noemen dit het hypermnesia-effect: de subjectieve levendigheid van een herinnering neemt toe in trance, maar de feitelijke nauwkeurigheid doet dat niet mee.

Wat zijn valse herinneringen?

Valse herinneringen zijn herinneringen aan iets wat niet of anders is gebeurd, maar die oprecht als echt worden ervaren. Ze zijn niet hetzelfde als bewust liegen of verzinnen. De persoon gelooft de herinnering volledig.

Onderzoek door Elizabeth Loftus, een van de meest geciteerde geheugenwetenschappers ter wereld, laat zien dat het implanteren van valse herinneringen relatief makkelijk gaat, ook zonder hypnose. Met hypnose is de kans groter, omdat de verhoogde ontvankelijkheid ook van toepassing is op suggesties die herinneringen vormgeven.

Dit heeft in de jaren negentig geleid tot de zogenaamde “recovered memory”-controverses, waarbij therapeuten via hypnose herinneringen aan misbruik “ophaalden” die later niet bleken te kloppen. Dat heeft families verwoest en heeft bijgedragen aan de richtlijnen die nu gelden in de professionele hypnotherapie.

Wordt hypnose nog gebruikt bij traumaverwerking?

Ja, maar niet om herinneringen op te halen. Hypnose kan wel worden ingezet om de emotionele lading van een herinnering te verminderen, de verwerking te ondersteunen of iemand in staat te stellen op een veiliger afstand naar het verleden te kijken.

Dat is anders dan “verdrongen herinneringen ophalen.” In verantwoorde traumatherapie is het werken met herinneringen altijd ingebed in een bredere therapeutische context, met een goed opgeleide professional die de grenzen kent.

EMDR en hypnose worden soms gecombineerd. Beide behandelen de verwerking van het verleden, maar gaan niet uit van het idee dat er herinneringen “weggestopt” zijn die via de techniek teruggehaald moeten worden.

Veelgestelde vragen

Kan hypnose me helpen iets te herinneren wat ik vergeten ben?
Hypnose kan de toegankelijkheid van herinneringen vergroten, maar ook de gevoeligheid voor invulling en suggestie. Of de herinnering die opkomt nauwkeurig is, valt niet vast te stellen. Gebruik hypnose niet als forensisch instrument om het verleden te reconstrueren.

Mijn therapeut zegt dat hij verdrongen herinneringen kan ophalen. Is dat betrouwbaar?
Deze claim is wetenschappelijk niet houdbaar en staat op gespannen voet met de professionele richtlijnen voor hypnotherapeuten. Kijk kritisch naar een therapeut die dit belooft. De kans op het creëren van foutieve herinneringen is een reëel risico.

Kan ik via hypnose meer herinneren van mijn jeugd?
Het geheugen voor de vroege jeugd is sowieso minder nauwkeurig dan mensen denken. Hypnose maakt beelden en indrukken levendiger, maar de inhoud kan sterk worden beïnvloed door verwachtingen en suggesties. Wat je “herinnert” na een sessie is niet per se wat er werkelijk is gebeurd.

Hypnose heeft waarde op veel terreinen, maar de betrouwbare reconstructie van verleden herinneringen hoort daar niet bij. Een goede therapeut legt dat zelf ook uit.