In een vergadering van tien mensen zijn de eerste drie sprekers het eens. Wat de andere zeven vinden weet je vanaf dat moment niet meer, want de kosten van tegenspreken zijn net omhoog gegaan.
Wat het meeloopeffect is
Het meeloopeffect is de neiging om een opvatting over te nemen naarmate meer mensen hem hebben. De naam komt van de wagen met de muziekkapel die vroeger vooropging in een optocht: hoe voller de wagen, hoe aantrekkelijker het werd om erop te springen.
Het is een bruikbare vuistregel. Als veel mensen iets vinden, is de kans dat er iets in zit doorgaans groter dan wanneer niemand het vindt. De fout ontstaat wanneer die vuistregel de plaats inneemt van je eigen beoordeling.
Hoe sterk het is
De psycholoog Solomon Asch liet dat in de jaren vijftig zien met een opzet die intussen klassiek is. Deelnemers moesten zeggen welke van drie lijnen even lang was als een vierde. Het antwoord was overduidelijk.
In de groep zaten medewerkers van de onderzoeker die eerst antwoordden en allemaal hetzelfde foute antwoord gaven. Een aanzienlijk deel van de echte deelnemers ging daarin mee, tegen wat ze met eigen ogen zagen in.
Wat dat onderzoek zo ongemakkelijk maakt, is dat het niet over meningen ging. Het ging over lijnen op een kaart.
Waar je het tegenkomt
In vergaderingen. Zodra de eerste twee sprekers dezelfde kant op gaan, verdwijnt de rest van de opties uit het gesprek.
Bij aankopen. Beoordelingen, verkoopaantallen en "populairste keuze" werken allemaal op dit effect.
Bij besluiten in teams. Consensus die snel ontstaat is vaker meeloopgedrag dan overeenstemming. Echte overeenstemming kost tijd.
In organisaties met een sterke leidinggevende. Als die eerst spreekt, is de vergadering feitelijk afgelopen.
Hoe je het doorbreekt
Laat de minst senior aanwezige als eerste spreken. Dat is de goedkoopste ingreep die er is en hij werkt meteen.
Laat mensen hun standpunt opschrijven voordat er iemand praat. Dan ligt er een eerlijke verdeling voordat de eerste stem de rest kleurt.
Wijs iemand aan die de andere kant verdedigt. Als dat een rol is, hoeft niemand zich er persoonlijk aan te verbinden.
Vraag expliciet naar bezwaren. Een vraag als "wat spreekt hiertegen" opent een deur die "is iedereen het eens" dichthoudt.
Veelgestelde vragen
Wat is het bandwagon effect in het Nederlands?
Het meeloopeffect. Je komt ook kuddegedrag tegen, al is dat een breder begrip.
Wat is het verschil met groepsdruk?
Groepsdruk is de druk die anderen op je uitoefenen om mee te doen. Het meeloopeffect werkt ook zonder dat iemand iets van je vraagt, alleen doordat je ziet wat de meerderheid vindt.
Hoe doorbreek je het meeloopeffect in een vergadering?
Laat de minst senior aanwezige als eerste spreken, of laat iedereen zijn standpunt opschrijven voordat het gesprek begint. Dan ligt er een eerlijk beeld voordat de eerste stem de rest kleurt.