Vraag een zaal met honderd automobilisten wie er beter rijdt dan gemiddeld en er gaan meer dan vijftig handen omhoog. Dat kan rekenkundig niet en het gebeurt elke keer.
Wat overmoedbias is
Overmoedbias is de neiging om meer vertrouwen te hebben in je eigen kennis, oordeel en kunnen dan gerechtvaardigd is.
Onderzoekers onderscheiden er drie vormen in, en het helpt om ze uit elkaar te houden:
Overschatting. Je denkt dat je beter presteerde dan je deed.
Overplaatsing. Je denkt dat je het beter doet dan anderen. Dit is de vorm uit het voorbeeld hierboven.
Overzekerheid. Je denkt dat je inschatting nauwkeuriger is dan hij is. Gevraagd naar een marge waarbinnen je het antwoord met negentig procent zekerheid verwacht, geven mensen een marge die veel te smal is.
Die derde is in de praktijk de duurste, want die zit in elke planning en elke begroting.
Waar je het tegenkomt
In planningen. Vrijwel elk project loopt uit, en de inschatting vooraf was in vrijwel elk geval oprecht. Dat komt doordat je bij het inschatten uitgaat van een verloop zonder tegenslag, terwijl er altijd tegenslag is.
Bij inschattingen van kennis. Mensen die zeggen zeker te weten dat iets klopt, hebben het vaker mis dan hun zekerheid suggereert.
Bij ondernemers en beleggers. Wie zijn eigen inschatting boven de markt plaatst, handelt vaker en verdient daar gemiddeld minder aan.
In vergaderingen. De stelligste stem is niet de best geïnformeerde stem, en hij is meestal wel de meest overtuigende.
Bij het leren van iets nieuws. In het begin lijkt het eenvoudiger dan het is, precies omdat je nog niet weet wat je niet weet.
Wat helpt
Kijk naar wat er eerder gebeurde. Bij planning is de beste voorspeller hoe lang vergelijkbare klussen werkelijk duurden, en niet je inschatting van deze klus. Dat is voor de meeste mensen ongemakkelijk en het klopt wel.
Geef een marge in plaats van een getal. En maak die marge daarna breder dan je natuurlijk aanvoelt, want smal is precies de fout.
Vraag iemand die geen belang heeft bij de uitkomst. Buitenstaanders schatten je project vaak realistischer in dan jij, juist omdat ze de details niet kennen.
Doe een vooruitblik op de mislukking. Stel je voor dat het over een half jaar is misgegaan en schrijf op waaraan dat lag. Dat haalt bezwaren boven die anders pas achteraf komen.
Veelgestelde vragen
Wat is overconfidence bias in het Nederlands?
Overmoedbias, ook wel zelfoverschatting.
Wat is het verschil met het dunningkrugereffect?
Het dunningkrugereffect gaat specifiek over de samenhang tussen bekwaamheid en zelfinschatting: wie ergens weinig van weet, mist juist de kennis om dat te merken. Overmoedbias is breder en geldt ook voor mensen die wel bekwaam zijn.
Waarom lopen planningen altijd uit?
Omdat je bij het inschatten uitgaat van een verloop zonder tegenslag, terwijl er altijd tegenslag is. Wat helpt is kijken hoe lang vergelijkbare klussen werkelijk duurden in plaats van deze klus in te schatten.