Submodaliteiten zijn de fijnere kenmerken van wat je in gedachten ziet, hoort of voelt. Denk aan helderheid, afstand, volume, tempo, druk. Ze bepalen hoe intens, aanwezig of reëel een herinnering of gedachte voor jou aanvoelt.
Stel je voor dat je aan iets prettigs denkt. Een vakantie, een gesprek dat goed liep, een moment waarop je trots was. Hoe “groot” is dat beeld in je hoofd? Zie je het van dichtbij of vanuit de verte? Is het kleur of zwart-wit? Hoor je er geluiden bij, en zo ja: hoe hard? Die specifieke eigenschappen zijn de submodaliteiten van die ervaring.
Wat zijn modaliteiten en submodaliteiten precies?
In NLP wordt onderscheid gemaakt tussen modaliteiten en submodaliteiten. Modaliteiten zijn de zintuiglijke systemen zelf: visueel (zien), auditief (horen), kinesthetisch (voelen), olfactorisch (ruiken) en gustatorisch (proeven). De meeste mensen werken primair met de eerste drie.
Submodaliteiten zijn de eigenschappen bínnen zo’n modaliteit. Visuele submodaliteiten zijn bijvoorbeeld: helderheid, grootte, afstand, kleur of zwart-wit, of je erin zit of ernaar kijkt (geassocieerd of gedissocieerd), bewegend of stilstaand. Auditieve submodaliteiten: volume, toonhoogte, tempo, de richting van het geluid. Kinesthetische submodaliteiten: locatie in het lichaam, druk, temperatuur, beweging.
Elke ervaring heeft een unieke combinatie van deze kenmerken. Twee mensen die hetzelfde meemaken, coderen die ervaring op een andere manier. En voor dezelfde persoon geldt: een prettige herinnering heeft andere submodaliteiten dan een vervelende.
Hoe submodaliteiten je beleving sturen
Hier wordt het interessant. Submodaliteiten zijn niet alleen beschrijvend, ze zijn functioneel. Als je de submodaliteiten van een gedachte verandert, verandert de ervaring ervan mee.
Neem een herinnering die je een vervelend gevoel geeft. Stel je voor dat je het bijbehorende beeld kleiner maakt, verder weg schuift, en het wat donkerder maakt. Wat merk je dan? Voor de meeste mensen neemt het gevoel bij die herinnering af. Niet omdat de herinnering weg is, maar omdat de representatie ervan veranderd is.
Dit is de basislogica achter veel NLP-technieken. De ervaring zit niet in de gebeurtenis zelf, maar in hoe je die intern vertegenwoordigt. En die interne representatie is bewerkbaar.
[INTERNAL-LINK: interne representaties → artikel over het NLP-communicatiemodel]
Submodaliteiten en de “driver submodaliteit”
Niet alle submodaliteiten wegen even zwaar. Voor de meeste mensen is er één of een paar die het meest bepalend zijn voor de intensiteit van een ervaring. Die heten in NLP de “driver submodaliteiten”: de hefboom die de meeste invloed heeft op het gevoel dat bij een representatie hoort.
Voor de ene persoon is dat de afstand van een beeld. Voor een ander is het kleur versus zwart-wit. Voor weer iemand anders is het de locatie van een gevoel in het lichaam. Dat is persoonlijk en vraagt dus om verkenning, niet om een standaardrecept.
Je kunt je voorstellen dat dit relevant is als je met iemand werkt die vastloopt in een bepaald patroon. Misschien draagt hij een moeilijke herinnering mee die iedere keer even zwaar aanvoelt. Door te onderzoeken welke submodaliteiten de intensiteit bepalen, en die vervolgens te verschuiven, verandert de lading van die herinnering.
Wat je ermee doet in een opleiding
In de NLP Practitioner leer je submodaliteiten herkennen, uitvragen en bewust inzetten. Je oefent om bij jezelf en anderen de fijnere kenmerken van interne representaties te verkennen. Dat is practisch werk: je doet het in tweetallen, met echte situaties.
In de NLP Master Practitioner gaat het een stap verder. Je combineert submodaliteitswerk met andere technieken en leert het flexibel inzetten in complexere situaties, zoals werken met overtuigingen of diepe patronen.
Wil je eerst voelen wat NLP in de praktijk doet? Bij de Date met NLP maak je al kennis met hoe je interne ervaring werkt en hoe je die kunt beïnvloeden.
Veelgestelde vragen
Kun je submodaliteiten ook bij jezelf verkennen, zonder begeleiding?
Ja, dat kan. Denk aan een neutrale herinnering en let op de eigenschappen: grootte van het beeld, helderheid, afstand, of je erin zit of ernaar kijkt. Verander één eigenschap bewust en merk wat er met je beleving gebeurt. Je merkt al snel welke eigenschappen het meest invloed hebben op hoe een herinnering aanvoelt.
Zijn submodaliteiten universeel of persoonlijk?
Ze zijn persoonlijk in hun werking, maar er zijn wel patronen. Aangenamer ervaringen zijn bij veel mensen helderder, groter en dichterbij gerepresenteerd dan onaangename. Maar de driver submodaliteit, de eigenschap met de meeste invloed, verschilt per persoon. Uitvragen is altijd nodig.
Wat is het verschil tussen submodaliteiten en emoties?
Emoties zijn wat je ervaart. Submodaliteiten beschrijven de structuur van de interne representatie die die emotie opwekt of in stand houdt. Je werkt via de submodaliteiten aan de structuur, niet direct aan de emotie zelf. Dat is een functioneel verschil dat veel uitmaakt in de praktijk.
Submodaliteiten zijn een van de meest concrete en onmiddellijk toepasbare concepten in NLP. Zodra je ze begint te herkennen, zie je ze overal, ook in hoe anderen beschrijven wat ze voelen of denken. Dat is een nuttige vaardigheid, of je nu met jezelf werkt of met anderen.
Hier dieper in willen gaan?
Dit onderwerp komt uitgebreid aan bod in de NLP Master Practitioner, de verdieping na de Practitioner.
Bekijk de NLP Master Practitioner