Er is een moment in elke NLP-opleiding waarop deelnemers mij de vraag stellen: “Wanneer gaat dit vanzelf?” Ze hebben een techniek geleerd, ze kunnen hem beschrijven, ze hebben hem een paar keer geoefend, maar het voelt nog stroef. Ze moeten nadenken terwijl ze hem toepassen, en dat verstoort het gesprek.
Het antwoord is: dat is normaal. En er is een naam voor de fase waar ze in zitten.
In leertheorie, en ook in NLP, werken we met het model van de vier niveaus van bekwaamheid: onbewust onbekwaam, bewust onbekwaam, bewust bekwaam en onbewust bekwaam. Iedereen die iets nieuws leert, doorloopt die vier fases. Altijd. Er is geen snelkoppeling. Maar je kunt het proces wel begrijpen, en dat begrip maakt de moeilijkere fases minder zwaar.
Het doel van het leermodel
Het doel van dit model is verwachtingsmanagement en oriëntatie. Als je weet in welke fase je zit en wat de volgende fase inhoudt, kun je bewuster omgaan met de ongemakkelijke momenten in het leerproces.
Dat klinkt abstract, maar het is heel praktisch. De meeste mensen stappen uit hun leerproces op het moment dat ze bewust bekwaam zijn. Ze kunnen het, maar het kost nog moeite, en ze interpreteren die moeite als bewijs dat het hen niet past of dat ze er niet goed in zijn. Terwijl die moeite precies het signaal is dat ze op de goede weg zitten.
Als je het model begrijpt, hou je het langer vol en je leert sneller. Beide.
Hoe het werkt
Fase 1: onbewust onbekwaam
Je kunt iets niet, en je weet niet dat je het niet kunt. Dat is fase één. Je hebt nog geen referentiekader voor de vaardigheid. Je weet niet wat je mist.
Bij NLP zit je in deze fase voor je ermee in aanraking komt. Je communiceert al je hele leven, maar je hebt nog nooit bewust gekeken naar oogbewegingen, representatiesystemen of ankertechnieken. Je doet wat je doet, zonder te weten dat er meer is.
Fase 2: bewust onbekwaam
Je weet nu dat je iets niet kunt, of nog niet goed kunt. Dit is de vervelendste fase. Je hebt kennis opgedaan, je ziet wat er beter kan, maar je kunt het nog niet uitvoeren. Of je probeert het en het voelt houterig.
Dit is de fase waar de meeste mensen in zitten tijdens de eerste weken van een NLP-training. Ze horen over kalibreren, ze begrijpen het concept, maar in een echt gesprek vergeten ze het of doen ze het halfhartig. En dat bewustzijn van het nog-niet-kunnen kan frustrerend zijn.
Maar het is een essentiële fase. Je kunt je niet verbeteren in iets wat je niet opmerkt. En het opmerken is precies wat fase twee inhoudt.
Fase 3: bewust bekwaam
Je kunt het nu, maar je moet er bewust aandacht aan geven. Het lukt je om te kalibreren, om te pacing, om reframing toe te passen. Maar het kost cognitieve ruimte. Je moet eraan denken terwijl je het doet.
Dit is de fase waar veel leerders lang in blijven en waar de neiging het grootst is om te stoppen. Het voelt als zwemmen met zwembandjes: je kunt het, maar het is niet vanzelfsprekend. En dat gevoel van “het is er nog niet” is moeilijk te verdragen als je in de omgeving ook nog gesprekken voert met echte mensen.
De enige uitweg is door. Herhaling, oefening, feedback, meer herhaling.
Fase 4: onbewust bekwaam
De vaardigheid is ingeslepen. Je doet het zonder erover na te denken. Kalibreren is gewoon hoe je naar mensen kijkt. Pacing is gewoon hoe je een gesprek voert. Reframing is gewoon hoe je reageert als je iets hoort dat vast zit.
Deze fase voelt van buiten niet spectaculair. Je merkt hem eigenlijk pas als iemand anders je vraagt: “Hoe doe je dat?”, en je even moet nadenken om het uit te leggen. Want je doet het al zo lang automatisch dat je het niet meer bewust registreert.
Bij NLP is fase vier het doel van de opleiding, maar het eindpunt van de training is zelden fase vier. Je verlaat een NLP Practitioner in fase drie voor de meeste technieken, en je bereikt fase vier in de maanden daarna, in de praktijk.
Wat je kunt verwachten in een NLP-opleiding
Het leerproces bij NLP is intensiever dan bij veel andere opleidingen, omdat je niet alleen kennis opdoet maar ook gedrag verandert. En gedrag veranderen is altijd ongemakkelijker dan feiten leren.
In de eerste bijeenkomsten zit je in een mix van fase één en fase twee. Je ontdekt wat er is, en je merkt dat je het nog niet kunt. Dat is normaal.
Halverwege de opleiding zit je voor de eerste technieken al in fase drie. Je kunt ze toepassen, maar het vraagt aandacht. De latere technieken zitten dan nog in fase twee.
Aan het einde van de opleiding heb je een gereedschapskist van technieken, de meeste in fase drie. Wat je dan meeneemt, is de kennis van hoe het werkt en het begin van de vaardigheid in de uitvoering.
Fase vier volgt in de praktijk. Die bereik je door de technieken te blijven gebruiken, in gesprekken, in coaching, in je eigen leven. Elke NLP Academie-opleiding bevat daarom ook oefeningen en opdrachten die je thuis uitvoert, juist om die brug naar de praktijk te maken terwijl de opleiding nog loopt.
10 dingen die je kunt verwachten als je NLP gaat leren
1. Je gaat dingen opmerken die je eerder niet opmerkte. Dat is soms ongemakkelijk. Als je begrijpt hoe mensen communiceren en hoe patronen werken, zie je ze ook overal. In gesprekken met vrienden, in jezelf, in nieuwsprogramma’s. Dat wenst.
2. De eerste weken voelt de theorie groter dan de praktijk. Er zijn veel begrippen en je vraagt je af wanneer het allemaal gaat klikken. Het klikt. Geef het tijd.
3. Je gaat je eigen patronen zien. Dat is soms confronterend. Een NLP-opleiding is ook een persoonlijk ontwikkelingstraject, en dat betekent dat je dingen over jezelf ontdekt die je liever niet had gezien. Dat is nuttig, ook al is het soms ongemakkelijk.
4. Oefenen met medecursisten is anders dan oefenen in het echte leven. De oefeningen in de training zijn veilig en gestructureerd. In het echte leven is het rommeliger. Dat is de reden dat je moet blijven oefenen na de opleiding.
5. Sommige technieken klikken direct, andere pas later. Niet elke techniek slaat bij iedereen op hetzelfde moment aan. Soms werkt een techniek die je in de opleiding minder interessant vond, maanden later ineens heel goed.
6. Je verandert tijdens de opleiding. Niet dramatisch, niet van de ene op de andere dag. Maar geleidelijk merk jij en merk je omgeving dat je anders reageert, anders communiceert, anders met situaties omgaat.
7. Fase twee is het bewijs dat je leert. Als je opmerkt dat je iets nog niet goed doet, is dat geen bewijs dat je het niet kunt. Het is bewijs dat je het verschil ziet tussen waar je bent en waar je wilt zijn. Dat is al een groot deel van het werk.
8. De groepsdynamiek is een leerbron op zichzelf. Een NLP-opleiding in een groep is ook een oefenomgeving voor alles wat je leert. De interacties in de groep zijn echte interacties, met echte patronen, echte communicatievraagstukken en echte momenten van verbinding.
9. Je hoeft niet alles meteen te begrijpen. NLP heeft een brede hoeveelheid modellen, technieken en begrippen. Het doel is niet om ze allemaal te kennen; het doel is om te weten welke je kunt inzetten en wanneer. Diepgang komt met tijd en gebruik.
10. Het leerproces stopt niet na de opleiding. Wie een NLP Practitioner haalt, heeft een basis. De Master Practitioner gaat dieper, en de praktijk leert je elke dag iets wat de opleiding niet kon leren.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt het voordat NLP-technieken echt automatisch gaan?
Dat verschilt sterk per persoon en per techniek. Eenvoudigere technieken kunnen na een paar weken oefenen al in fase vier zitten. Complexere technieken als tijdlijnwerk of diepere trance-inducties duren langer. Als je actief oefent en feedback zoekt, kun je voor de meeste kernvaardigheden rekenen op drie tot zes maanden na het afronden van de opleiding.
Kan ik NLP leren zonder een formele opleiding?
Via boeken en video’s kun je kennis opdoen over NLP. Maar de vaardigheid, fase drie en vier, leer je alleen door oefenen met echte mensen, met begeleiding en feedback. Daarvoor is een goed begeleide opleiding nog steeds de snelste weg.
Is een NLP Practitioner-opleiding voldoende voor professioneel gebruik?
Voor persoonlijk gebruik en het toepassen in je werk als leidinggevende, professional of communicator: ja. Voor wie NLP professioneel wil inzetten als coach of trainer, is de NLP Practitioner een goede basis waarop je verder bouwt met de Master Practitioner en eventueel de Coach Opleiding.
Als je wilt begrijpen hoe het leerproces bij NLP werkt in de praktijk, is de beste manier om het te ervaren. De Date met NLP is een goede eerste stap: een dag kennismaken met NLP zonder meteen een grote commitment. Wil je de stap naar een volledige opleiding maken? Bekijk dan de NLP Practitioner of, als intensief leren je aanspreekt, de NLP Intensive Practitioner.
Deze techniek leren toepassen?
In de NLP Practitioner oefen je deze en een hoop andere technieken onder begeleiding, in kleine groepen.
Bekijk de NLP Practitioner