Je kent het waarschijnlijk wel. Je neemt je voor om iets anders te doen in een bepaalde situatie, en op het moment dat de situatie er is, doe je precies wat je altijd doet. Niet omdat je wilt, maar omdat het zo snel gaat. Het lijkt alsof er een automatisch programma wordt gestart voor je er erg in hebt.
Dat is in de kern wat een automatisch patroon is: een vaste keten van triggers, gedachten, gevoelens en gedrag die zich afspeelt zonder bewuste tussenkomst. Je brein heeft het pad zo vaak gelopen dat het er gewoon inslaat zodra de eerste trigger verschijnt. Dat is efficiënt voor nuttige gewoonten, maar vervelend als het patroon je belemmert.
In NLP werken we met twee complementaire stappen: de interrupt en de installatie van nieuw gedrag. De interrupt haalt het patroon uit zijn automatische stroom. De installatie geeft het brein iets nieuws om naartoe te bewegen.
Het doel van patronen doorbreken
Het doel is niet om het patroon te analyseren tot het vanzelf ophoudt. Het doel is het te onderbreken en te vervangen door iets dat je wél wilt. NLP gaat ervan uit dat het brein werkt via associaties en dat het verleden je toekomst niet hoeft te bepalen, mits je de juiste interventies op de juiste momenten inzet.
Een pattern interrupt alleen is onvoldoende. Als je een patroon onderbreekt zonder er iets voor in de plaats te zetten, vult het brein het gat vaak opnieuw met het oude gedrag. Vandaar dat de twee stappen altijd samen gaan: interrupt het patroon, installeer het nieuwe.
Hoe het werkt
De pattern interrupt
Een pattern interrupt is een ingreep die de automatische gedachteketen of gedragsketen onderbreekt voor die zijn volle gang kan gaan. Dat kan van buiten komen, als iemand anders iets onverwachts doet of zegt, of van binnenuit, als je zelf een bewuste interventie inzet zodra je de eerste trigger herkent.
De interrupt hoeft niet groot te zijn. Een plotselinge beweging, een absurde gedachte, een sterk lichamelijk signaal, een woord dat je hardop zegt: alles wat het geautomatiseerde pad doorsnijdt werkt. Het brein is ontworpen om aandacht te geven aan het onverwachte. Dat gebruik je hier in je voordeel.
In een coachingscontext zie je pattern interrupts ook als onverwachte vragen, humor of een plotselinge verandering in de dynamiek van het gesprek. Soms gebruikt een coach een interrupt zonder dat de cliënt het doorheeft; soms is het expliciet en leer je hem zelf toe te passen.
Het nieuwe gedragspad installeren
Na de interrupt is het brein in een moment van openheid. Dat is het moment om een alternatief te bieden. Dat kan via visualisatie, waarbij je het nieuwe gedrag zo concreet en levendig voorstelt dat het brein het als een echte ervaring registreert. Het kan ook via ankers, waarbij je een gewenste toestand koppelt aan een specifieke fysieke of mentale trigger, zodat je die toestand op commando kunt oproepen.
In de new behaviour generator, een verwante techniek, loop je het nieuwe gedrag letterlijk stap voor stap door in je hoofd, geassocieerd en met al je zintuigen erbij, totdat het als bekend aanvoelt. Dat maakt de kans groter dat je het in de echte situatie ook daadwerkelijk uitvoert.
Het is herhaling die de nieuwe verbinding verstevigt. Eén keer visualiseren is een begin, geen garantie.
10 situaties waarin je patronen doorbreken inzet
1. Automatische reacties in conflictsituaties. Je raakt snel geïrriteerd in bepaalde gesprekken en doet dingen die je later betreurt. Door de trigger te leren herkennen en een interrupt in te bouwen op het moment dat de irritatie opkomt, geef je jezelf de ruimte om een andere keuze te maken.
2. Uitstelgedrag. Je wilt aan een taak beginnen maar vindt jezelf steeds iets anders doen. Het patroon van vermijden heeft een vaste keten: een onprettig gevoel bij de taak, een gedachte dat het morgen ook kan, en vervolgens afleiding zoeken. Door de keten te herkennen en te onderbreken op het moment van de onprettige gedachte, doorbreek je de automatische stroom.
3. Perfectionisme dat verlamd. Je start pas als alles perfect gepland is, wat betekent dat je zelden start. De interrupt is het moment waarop je merkt dat je aan het uitstellen bent onder het mom van voorbereiden. Het nieuwe pad is een concreet eerste stap, klein genoeg om te starten.
4. Negatief zelfgesprek. Je hebt een vaste manier van met jezelf praten die je ondermijnt: een kritische innerlijke stem die opduikt bij elke fout of elk risico. Door de stem te herkennen als een patroon, niet als de waarheid, en hem te interrupten met een tegengestelde gedachte of een anker, verander je de kleur van je innerlijk commentaar.
5. Spanning bij publiek spreken. Je voelt je altijd gespannen voor een presentatie, en die spanning versterkt zichzelf in een patroon van negatieve verwachtingen. Een goede interrupt gevolgd door een anker van een eerdere sterke spreekervaring helpt je het patroon te keren.
6. Ruziepatronen in relaties. Je hebt steeds dezelfde ruzies op dezelfde manier. Beide partijen kennen de vaste rollen al, maar het loopt toch steeds hetzelfde. Een bewust ingebrachte interrupt, een andere reactie op de vertrouwde trigger, doorbreekt de keten en maakt ruimte voor een ander verloop.
7. Slechte gewoonten en verstoord gedrag. Roken, te veel eten, impulsief kopen: zulke patronen hebben een vaste trigger en een vaste beloning. Door de trigger te herkennen en de keten te onderbreken voor de gewoonte zijn gang gaat, maak je ruimte voor een andere keuze.
8. Prestatieangst bij examens, wedstrijden of beoordelingen. De angst zelf is het startpunt van een patroon dat zich snel uitbreidt. Een interrupt op de eerste gedachte die de spiraal in gang zet, gevolgd door een anker van competentie en kalmte, verandert de spelregels.
9. Patroon van afhaken bij moeilijke gesprekken. Je trekt je terug zodra een gesprek te emotioneel of te confronterend wordt. Door te leren op welk moment het afhaken begint en dat moment te interrupten, kun je leren aanwezig te blijven in gesprekken die vroeger automatisch eindigden.
10. Automatische overtuigingen die je zelfvertrouwen ondermijnen. Overtuigingen als “ik ben niet goed genoeg” of “dit lukt mij toch niet” zijn ook patronen die zich automatisch activeren. Door de overtuiging te interrupten en te vervangen door een meer behulpzame gedachte die je ook kunt geloven, verschuift de keten langzaam.
Veelgestelde vragen
Hoe snel werkt een pattern interrupt?
Een goed uitgevoerde interrupt werkt op het moment zelf. Het veranderen van een diepgeworteld patroon duurt langer en vraagt herhaling. De interrupt is het begin van het veranderproces, niet het einde. Hoe dieper een patroon ingesleten is, hoe meer herhalingen je nodig hebt om het nieuwe pad steviger te maken dan het oude.
Kan ik dit alleen doen of heb ik iemand bij nodig?
Sommige interrupts kun je zelf uitvoeren zodra je je patroon goed genoeg kent. De meeste mensen leren dat in een training of coachingstraject, omdat een buitenstaander het patroon eerder ziet dan jijzelf. Als je eenmaal de keten kent en een interrupt hebt geleerd, kun je hem zelfstandig inzetten.
Is het niet gevaarlijk om patronen te onderbreken zonder begeleiding?
Lichte patronen als uitstelgedrag of nervositeit kun je prima zelf aanpakken. Bij diepgewortelde patronen die samenhangen met trauma of sterke emotionele lading is professionele begeleiding verstandig. Een goede trainer of coach helpt je niet alleen de interrupt te leren, maar ook het nieuwe gedrag goed te installeren.
Patronen doorbreken is een van de kernthema’s in de NLP Practitioner opleiding. Je leert er niet alleen de technieken, maar je ervaart ook hoe ze op jezelf werken. Wie specifiek wil leren hoe hij patronen in een zakelijke context aanpakt, vindt dat in de NLP Business Practitioner. En wie wil kennismaken voor hij zich inschrijft, is welkom bij een Date met NLP.
Deze techniek leren toepassen?
In de NLP Practitioner oefen je deze en een hoop andere technieken onder begeleiding, in kleine groepen.
Bekijk de NLP Practitioner