Wat perceptie is
Perceptie is het proces waarmee je de wereld binnenkrijgt. Je zintuigen leveren de ruwe informatie en je hersenen maken daar iets van dat klopt met wat je al weet.
Dat proces gaat in vier stappen die je zelf niet merkt. Je neemt informatie op, je selecteert waar je aandacht naartoe gaat, je ordent het tot iets samenhangends en je geeft er betekenis aan.
Die laatste stap is de belangrijkste en tegelijk de onzichtbaarste. Tegen de tijd dat je iets bewust waarneemt, is er al betekenis aan gegeven.
Perceptie of waarneming?
Hetzelfde woord in twee talen. Waarneming is Nederlands, perceptie is het leenwoord uit het Latijn, van percipere: opvangen of begrijpen.
In vakteksten worden ze door elkaar gebruikt. Perceptie klinkt wat technischer en je komt hem vaker tegen in de psychologie en in communicatievakken.
Waarom twee mensen hetzelfde anders zien
Twee mensen lopen door dezelfde straat. De een ziet vervallen huizen en wil er zo snel mogelijk weg. De ander ziet karakter en oude gevels en denkt dat hij hier zou kunnen wonen.
Dezelfde straat, twee verschillende werkelijkheden. Het verschil zit niet in de stenen. Het zit in de twee mensen die ernaar kijken, in wat ze eerder hebben meegemaakt en in waar ze op dat moment mee bezig zijn.
Dit is de reden dat discussies over "wat er nou werkelijk gebeurde" zo vaak vastlopen. Allebei de deelnemers hebben gelijk over hun eigen waarneming en allebei denken ze dat ze het over dezelfde gebeurtenis hebben.
Selectieve perceptie
De selectiestap is de plek waar het meest gebeurt. Je kunt onmogelijk alles opmerken, dus je hersenen kiezen. En ze kiezen wat past bij waar je mee bezig bent.
Koop een blauwe auto en je ziet er ineens overal een. Er rijden er niet meer dan vorige week. Je merkt ze op omdat blauw ineens iets betekent voor jou.
Hetzelfde gebeurt met mensen. Wie ervan overtuigd is dat een collega hem niet mag, merkt elke korte reactie op en loopt langs de vriendelijke opmerkingen heen. De overtuiging levert zichzelf het bewijs.
Wat je eraan hebt in een gesprek
Één ding, en het scheelt veel gedoe. Als je begrijpt dat de ander een andere versie van dezelfde gebeurtenis heeft, hoef je niet meer te bewijzen dat jouw versie de juiste is.
De vraag verandert dan van "wat is er gebeurd" naar "wat heeft dit voor jou betekend". Die tweede vraag heeft een antwoord waar je verder mee komt.
Wat daarbij helpt is bewust naar de situatie kijken vanuit de positie van de ander. Dat oefen je met de perceptuele posities. Het is nog niet zo makkelijk, en het opent wel deuren.
Perceptie en projectie
Er zit een vervelend randje aan perceptie. Wat je bij een ander opmerkt, is voor een deel iets van jezelf. Vooral als het je irriteert.
Dat idee heet in NLP "perceptie is projectie" en er staat een aparte pagina over: perceptie is projectie.
Hoe je je eigen filters leert zien
Je eigen perceptie opmerken is lastig, want van binnenuit voelt hij als de werkelijkheid. Wat helpt is letten op het moment waarop je een oordeel klaar hebt voordat je alle informatie hebt.
Hoe je hersenen die selectie precies maken, staat beschreven op deletie, distortie en generalisatie. In de NLP Practitioner is dit een van de rode draden, omdat vrijwel elk misverstand hier begint.