Perceptie is projectie

Er komt iemand bij me met een klacht over een collega. “Die man is zo arrogant, hij luistert gewoon nooit.” Ik vraag dan wel eens terug: “En jij, luister jij naar hem?” Meestal valt het even stil. Want wat we bij een ander opmerken, zegt vaak net zoveel over onszelf als over die ander.

Daar gaat het begrip perceptie is projectie over. Perceptie is de manier waarop jij de wereld waarneemt. Projectie is dat je je eigen binnenwereld op een ander legt. In dit artikel leg ik beide begrippen uit, laat ik zien wat de uitspraak “perceptie is projectie” precies betekent, en hoe je het bij jezelf leert herkennen.

Wat betekent perceptie?

Perceptie is de manier waarop je de wereld waarneemt en er betekenis aan geeft. Je neemt niet de kale werkelijkheid waar, maar een versie die je hersenen voor je hebben gekleurd met je ervaring, je verwachtingen en je stemming van dat moment.

Een voorbeeld. Twee mensen lopen door dezelfde straat. De een ziet vervallen huizen en denkt: hier wil ik zo snel mogelijk weg. De ander ziet karakter en oude gevels en denkt: hier zou ik zo kunnen wonen. Dezelfde straat, twee compleet verschillende werkelijkheden. Het verschil zit niet in de stenen, het zit in de twee mensen die ernaar kijken.

Dat je de wereld door een eigen bril ziet, komt doordat je hersenen voortdurend selecteren. Je laat een deel van de informatie weg, je vervormt een ander deel en je maakt er algemene regels van, een proces dat we in NLP deletie, distortie en generalisatie noemen. Wat overblijft, is jouw persoonlijke versie van de werkelijkheid, gevormd door je waarnemingsfilters. In NLP vatten we dat samen in de uitspraak dat de kaart niet het gebied is: de kaart die jij in je hoofd hebt, is niet hetzelfde als het landschap zelf.

Wat betekent projectie?

Projectie is het onbewust toeschrijven van je eigen gevoelens, gedachten of eigenschappen aan iemand anders. Iets in jou dat je zelf niet ziet of liever niet ziet, leg je op de mensen om je heen.

Dat noemen we ook wel projecteren op iemand. Wat je bij een ander sterk vindt opvallen, en zeker wat je aan een ander irriteert, wijst vaak terug naar iets in jezelf. De collega die volgens jou nooit luistert, raakt misschien aan jouw eigen ongeduld. De kennis die je te druk met zichzelf vindt, houdt je soms een spiegel voor die je liever wegdraait. Het gebeurt zonder dat je het doorhebt, en juist dat maakt het zo hardnekkig.

Wat betekent perceptie is projectie precies?

Zet je die twee naast elkaar, dan kom je uit bij de uitspraak perceptie is projectie. Omdat je de werkelijkheid altijd door je eigen filters waarneemt, kleurt een stukje van jezelf alles wat je ziet. Wat je in een ander opmerkt, loopt eerst door jouw waarneming heen, en daarmee draagt het iets van jou in zich.

Het is een van de basisovertuigingen van NLP. Belangrijk om te snappen: de uitspraak zegt niet dat de buitenwereld niet bestaat of dat alles inbeelding is. Ze zegt dat jouw lezing van die wereld van jou is, en dat je die lezing aanziet voor de waarheid. Je denkt dat je de ander objectief ziet, terwijl je vooral je eigen bril op hebt.

Je kunt je voorstellen wat dat doet in een relatie of op je werk. Twee mensen zitten allebei overtuigd in hun eigen gelijk, en allebei kijken ze naar een werkelijkheid die ze zelf mee hebben gemaakt. Als je dat doorkrijgt, wordt een ruzie ineens een stuk begrijpelijker.

Hoe herken je projectie bij jezelf?

Projectie voelt van binnen niet als projectie. Het voelt als een simpele waarneming: die persoon is nu eenmaal zo. Toch zijn er een paar signalen waaraan je het kunt herkennen.

Let op een sterke emotionele lading. Als iemand je onevenredig irriteert, harder dan de situatie eigenlijk rechtvaardigt, is de kans groot dat er iets van jou meespeelt. Let ook op algemene oordelen als “hij doet altijd zus” of “zij is nooit zo”. Dat soort woorden verraadt dat je niet meer naar de persoon kijkt, maar naar je eigen beeld van die persoon.

Wat helpt, is jezelf een paar eerlijke vragen stellen. Waar raakt dit gedrag mij precies? Ken ik dit ook van mezelf, misschien in een andere vorm? En zou een ander in dezelfde situatie hetzelfde zien als ik? Een goede manier om dat te oefenen, is bewust door de ogen van de ander kijken, iets wat we trainen met de perceptuele posities. Je stapt dan even uit je eigen positie en kijkt naar de situatie zoals de ander die beleeft. Dat is nog niet zo makkelijk, dat geef ik eerlijk toe, maar het opent wel deuren.

Projectie in de psychologie

De term projectie komt oorspronkelijk uit de psychologie. Sigmund Freud beschreef het als een afweermechanisme: je schuift gevoelens of eigenschappen die je in jezelf niet kunt verdragen naar buiten, naar een ander, zodat je ze niet bij jezelf hoeft te voelen. Iemand die zijn eigen boosheid niet toelaat, ziet dan overal boze mensen om zich heen.

In NLP gebruiken we het begrip praktischer. We stellen niet de diagnose en we graven niet in je jeugd. We kijken naar hoe projectie nu, in het dagelijks contact, jouw waarneming van anderen kleurt, en hoe je daar meer bewustzijn in kunt krijgen. De psychologie verklaart waar het vandaan komt, NLP helpt je er in het moment iets mee te doen.

Wat je hiermee kunt in NLP en coaching

Het mooie aan perceptie is projectie is dat het je een instrument geeft. Zodra je merkt dat je je stevig ergert aan iemand, kun je dat gebruiken als een seintje naar binnen. Niet om jezelf te veroordelen, maar om iets over jezelf te leren wat anders verborgen zou blijven.

Dat bewustzijn ontwikkelen is precies waar je in een NLP-opleiding mee aan de slag gaat. Je leert je eigen filters herkennen, je leert het verschil zien tussen wat er gebeurt en wat jij ervan maakt, en je leert dat verschil ook bij anderen aan te wijzen. Wil je daar dieper in, kijk dan eens naar de NLP Practitioner, waar dit een van de rode draden is.

Veelgestelde vragen

Wat betekent perceptie is projectie? Het betekent dat je de wereld altijd door je eigen filters waarneemt, en dat wat je in een ander ziet daardoor iets van jezelf in zich draagt. Je waarneming van de werkelijkheid is jouw versie, gekleurd door je ervaring, je verwachtingen en je stemming.

Wat is het verschil tussen perceptie en projectie? Perceptie is hoe je de wereld waarneemt en er betekenis aan geeft. Projectie is dat je je eigen gevoelens, gedachten of eigenschappen onbewust op een ander legt. Perceptie gaat over waarnemen, projectie over wat je daarbij van jezelf meestuurt.

Hoe herken je dat je aan het projecteren bent? Aan een sterke emotionele lading, aan algemene oordelen als “hij doet altijd” of “zij is nooit”, en aan irritatie die groter is dan de situatie rechtvaardigt. Vaak herken je bij de ander iets wat je in jezelf niet wilt zien.

Komt projectie uit de psychologie of uit NLP? De term komt uit de psychologie, waar Freud het beschreef als een afweermechanisme. NLP gebruikt het begrip praktischer, gericht op hoe projectie je waarneming van anderen in het dagelijks contact kleurt.