Doelstellingen formuleren met NLP: het SMART-plus model

Wat is het SMART-plus model in NLP?

Je hebt vast weleens gehoord van SMART-doelen. Het is de standaardmanier in het bedrijfsleven om doelstellingen concreet te maken: Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden. Het werkt goed voor projectplannen en KPI’s, maar voor persoonlijke ontwikkeling en gedragsverandering schiet het vaak tekort. Waarom? Omdat de menselijke psyche niet als een spreadsheet werkt.

In Neuro Linguïstisch Programmeren (NLP) kijken we anders naar doelen. We gebruiken het SMART-plus model, ook wel bekend als de voorwaarden voor Wellformed outcomes. Dit model voegt cruciale elementen toe die ervoor zorgen dat je doel niet alleen logisch klopt, maar ook emotioneel en onbewust wordt ondersteund.

Het SMART-plus model gaat voorbij aan de koude logica van het standaard SMART-model. Het kijkt naar ecologie (past dit doel in de rest van je leven?), zintuiglijke specificiteit (hoe ziet, klinkt en voelt het als je het doel hebt bereikt?) en controle (ligt het doel volledig binnen jouw invloedssfeer?). Hierdoor creëer je doelen die niet alleen op papier kloppen, maar die je ook daadwerkelijk gaat halen.

Waarom standaard SMART vaak faalt

Een standaard SMART-doel klinkt vaak zo: “Ik wil op 31 december 10 kilo zijn afgevallen door 3 keer per week naar de sportschool te gaan.” Specifiek? Ja. Meetbaar? Ja. Tijdgebonden? Zeker. Toch stranden de meeste van dit soort doelen ergens halverwege februari.

De reden hiervoor is simpel. Het doel houdt geen rekening met je overtuigingen, je waarden en de impact op je omgeving. Misschien heb je een onbewuste overtuiging dat sporten saai is, of kom je in de knoop met de tijd die je aan je gezin wilt besteden. Als een doel niet ecologisch is—dat wil zeggen, als het wringt met andere belangrijke aspecten van je leven—dan wint je onbewuste systeem het altijd van je wilskracht. Hoe helpt NLP bij doelen stellen gaat precies over het oplossen van deze interne conflicten.

De ‘Plus’ van het SMART-plus model

Om een doel NLP-proof te maken, voegen we vier essentiële criteria toe aan het traditionele SMART-model. Dit zijn de voorwaarden die bepalen of je brein het doel accepteert als een haalbare realiteit.

1. Positief geformuleerd

Je brein kan het woord ‘niet’ heel slecht verwerken. Als ik zeg: “Denk niet aan een roze olifant”, waar denk je dan aan? Precies. Als jouw doel is “Ik wil niet meer onzeker zijn tijdens presentaties”, focus je onbewust op onzekerheid. Formuleer wat je wél wilt: “Ik spreek met zelfvertrouwen en rust tijdens presentaties.” Wil je hier direct mee aan de slag? Bekijk dan deze dagelijkse NLP-oefeningen voor meer zelfvertrouwen.

2. Binnen eigen controle

Een doel als “Ik wil dat mijn partner meer rekening met me houdt” is gedoemd te mislukken. Je hebt namelijk geen directe controle over het gedrag van een ander. Je kunt alleen je eigen gedrag veranderen. Een beter doel is: “Ik communiceer mijn grenzen duidelijk en rustig naar mijn partner.” Dit ligt 100% binnen jouw invloedssfeer.

3. Zintuiglijk specifiek (Evidence procedure)

Hoe weet je dat je je doel hebt bereikt? Maak het zintuiglijk concreet. Wat zie je, wat hoor je en wat voel je als je doel bereikt is? Bijvoorbeeld: “Ik zie de goedkeurende blikken van mijn collega’s, ik hoor mezelf met een rustige stem praten en ik voel een ontspannen warmte in mijn buik.” Dit geeft je brein een heldere blauwdruk van de gewenste uitkomst.

4. Ecologisch verantwoord

Dit is de belangrijkste check. Past dit doel bij wie je bent en hoe je leeft? Sluit het aan bij jouw criteria en waarden? Wat zijn de consequenties van het bereiken van dit doel voor je gezin, je gezondheid, je vrije tijd? Als een promotie betekent dat je je kinderen nooit meer ziet, en ‘familie’ is je hoogste waarde, dan gaat je onbewuste de promotie saboteren. Check altijd: wat raak ik kwijt als ik dit doel bereik, en ben ik bereid die prijs te betalen?

Hoe pas je het SMART-plus model toe?

Het formuleren van doelen met het SMART-plus model is een actief proces. Neem de tijd om je doelen door de volgende stappen te halen.

Stap 1: Formuleer je initiële doel. Schrijf op wat je wilt bereiken, gewoon in je eigen woorden. Maak je nog geen zorgen over de structuur.

Stap 2: Maak het positief. Staat er ergens ‘niet’, ‘geen’, ‘stoppen met’ of ‘minder’ in je zin? Herschrijf het naar wat je wél wilt. Focus op de gewenste situatie, niet op het probleem dat je wilt achterlaten.

Stap 3: Check de controle. Ben jij de enige die nodig is om dit doel te bereiken? Als je afhankelijk bent van de goedkeuring of actie van anderen, pas je doel dan aan totdat het alleen nog over jouw gedrag of vaardigheden gaat.

Stap 4: Bepaal de context. Waar, wanneer en met wie wil je dit doel bereiken? En minstens zo belangrijk: waar, wanneer en met wie wil je dit niet? Je wilt misschien assertief zijn in vergaderingen, maar niet per se tegen je huilende kleuter.

Stap 5: Creëer de evidence procedure. Sluit je ogen en stap in de toekomst waarin je het doel bereikt hebt. Beschrijf in detail wat je ziet, hoort en voelt. Hoe specifieker de zintuiglijke informatie, hoe krachtiger de instructie aan je brein.

Stap 6: Doe de ecologie-check. Stel jezelf de volgende vragen: Wat gebeurt er als ik dit doel bereik? Wat gebeurt er niet als ik dit doel bereik? Wat gebeurt er als ik dit doel niet bereik? Wat gebeurt er niet als ik dit doel niet bereik? Deze vier vragen leggen direct bloot of er interne weerstand of conflicterende belangen zijn.

Samenvatting

Doelstellingen formuleren met NLP gaat verder dan het standaard SMART-model. Waar SMART zich richt op de logistiek van een doel, richt het SMART-plus model zich op de psychologie en ecologie ervan. Door doelen positief te formuleren, binnen je eigen controle te houden, zintuiglijk specifiek te maken en te toetsen op ecologie, creëer je doelen die je daadwerkelijk motiveert om in actie te komen. Je stemt je bewuste wensen af op je onbewuste drijfveren. Dat is het verschil tussen een goed voornemen dat in februari sneuvelt, en een blijvende verandering.