Grenzen aangeven binnen je familie

De rol die je kreeg

Bijna elke familie verdeelt rollen en bijna niemand doet dat bewust.

De verantwoordelijke. De grappenmaker. Degene die het altijd goedmaakt. Degene over wie ze zich zorgen maken. De sterke. Die rollen ontstaan vroeg, vaak voor je twaalfde en ze zijn ooit functioneel geweest. Een gezin waarin iemand de spanning wegneemt, draait makkelijker.

Wat er daarna gebeurt is dat de rol blijft staan terwijl jij verandert. Je bent inmiddels vierenveertig, je hebt een team van twaalf mensen en zodra je op verjaardagsbezoek gaat, ben je weer degene die de sfeer bewaakt. De rol wordt niet opgelegd, hij wordt door iedereen aangehouden, inclusief door jou.

Hoe je merkt welke rol je hebt

Vier vragen die het meestal duidelijk maken.

Wat doe je automatisch als er spanning is? Praten, grappen maken, weglopen, bemiddelen, stil worden. Wat je daar doet, is je rol.

Waarvoor bellen ze jou en waarvoor niet? Wie voor praktische dingen wordt gebeld en nooit voor verdriet, heeft een andere rol dan andersom.

Welk verwijt komt terug? "Jij trekt altijd je eigen plan." "Jij maakt overal een grap van." Zulke zinnen zijn de rol, uitgesproken door iemand anders.

Hoe oud voel je je bij hen? Bij veel mensen is het antwoord aanzienlijk jonger dan ze zijn. Dat is het duidelijkste teken dat de rol nog draait.

Waarom één gesprek niet werkt

Omdat een rol geen afspraak is en dus ook niet in een gesprek te wijzigen valt.

De meeste mensen proberen het toch. Ze kondigen aan dat het anders moet, er komt een ongemakkelijke avond en drie weken later ligt alles er weer zoals het lag. Dat komt doordat de rest van de familie niet meedeed aan het besluit en hun eigen rol nog steeds speelt. Zolang iedereen om je heen doet alsof jij de bemiddelaar bent, is bemiddelen de weg van de minste weerstand.

Er komt nog iets bij. In een familie werkt bijna alles als anker. Het huis, de stoel waar je zit, een bepaalde toon van je vader. Die zetten je in een halve seconde in de oude toestand en de voornemens die je in de auto had, zijn dan al weg.

Wat wel werkt

Verander gedrag en niet de afspraak. Doe één ding anders dan de rol voorschrijft, zonder het aan te kondigen. Als je de bemiddelaar bent en er valt een ongemakkelijke stilte, laat hem dan vallen. Eén keer per bezoek is genoeg.

Kies één rolstuk en houd dat een half jaar vol. Niet alles tegelijk. Een rol die dertig jaar staat, verschuift op één punt tegelijk.

Verwacht correctie. Als je iets anders doet, komt er een opmerking die je terug wil zetten. "Jij bent ook veranderd." Dat is de familie die haar evenwicht zoekt en zelden een ruzie. De vraag is alleen of jij meebeweegt.

Verander je plek letterlijk. Ga een keer op een andere stoel zitten, of kom later en vertrek eerder. Dat klinkt onbenullig en het doorbreekt de ankers die het patroon in gang zetten.

Houd het buiten de discussie. Wie zijn nieuwe gedrag gaat verdedigen, maakt het een onderwerp waarover gestemd kan worden. Doen zonder toelichting werkt in een familie beter dan aankondigen.

Wat je kunt verwachten

Een periode van ongemak en meestal geen breuk. Bij de meeste families verschuift er iets zonder dat iemand het benoemt en pas achteraf merk je dat het bezoek anders verloopt.

Verwacht ook dat het bij één persoon sneller gaat dan bij de rest. Vaak is er iemand die de nieuwe verhouding prettig vindt en dat is doorgaans degene die zelf ook in een rol zat.

Veelgestelde vragen

Waarom val ik bij mijn familie terug in oud gedrag?

Omdat de rol die je vroeger kreeg door iedereen wordt aangehouden en omdat het huis, de plek en de stemmen als anker werken. Dat gaat sneller dan je voornemens.

Helpt het om er een gesprek over te voeren?

Zelden op zichzelf. Een rol is geen afspraak, dus je kunt hem niet in een gesprek wijzigen. Consequent ander gedrag werkt beter dan een aankondiging.

Hoe lang duurt het voordat er iets verandert?

Maanden. Kies één stuk van je rol en houd dat een half jaar vol, in plaats van alles tegelijk te veranderen.

Wat doe ik als ze me terugzetten in mijn oude rol?

Verwacht die correctie en ga er niet over in discussie. De familie zoekt haar evenwicht. De vraag is alleen of jij meebeweegt.

Wat is het verschil met nee zeggen tegen familie?

Nee zeggen gaat over een los verzoek. Dit artikel gaat over de vaste verhouding waarin die verzoeken steeds bij dezelfde persoon terechtkomen.

Een verwant patroon zie je bij hoe oud je je voelt bij bepaalde mensen.

Lees ook hoe jezelf aanpassen in een gesprek zichtbaar wordt.

Bij nee zeggen binnen je familie merk je hoe snel gedrag een vaste gewoonte kan worden.

Lees verder

• Nee zeggen tegen familie
• Je grens houden als de ander boos wordt
• Jezelf altijd aanpassen

Waar sta je nu?

Wil je zien welke patronen bij jou een rol spelen? Bekijk waar je nu staat met Mind Metrics.