Opkijken tegen anderen en wat dat met je houding doet

Het gaat om een handvol mensen

Wie last heeft van dit patroon, heeft er zelden overal last van.

Je functioneert prima in je team, je voert lastige gesprekken met klanten en je zegt thuis wat je vindt. En dan is er de directeur, of die ene hoogleraar, of de vader van je partner. Bij hen ben je iemand anders binnen tien seconden.

Dat is bruikbare informatie. Het betekent dat het geen eigenschap is en dat het aan een bepaald type persoon of situatie hangt. Wie de gemene deler vindt, weet waar hij aan werkt.

Wat er lichamelijk gebeurt

Voordat je iets hebt gedacht, is dit al aan de gang.

Je maakt jezelf smaller. Schouders naar voren, armen dichter bij je lichaam, minder ruimte innemen op de stoel. Je gaat sneller praten, want je hebt het gevoel dat je tijd leent. Je stem gaat omhoog aan het eind van je zinnen, waardoor je mededelingen als voorstellen klinken. En je knikt vaker dan nodig.

Wat dat doet: de ander leest die signalen en past zich erop aan. Hij neemt meer ruimte, hij onderbreekt sneller, hij legt uit in plaats van te overleggen. Dat is zelden onwil en het is een reactie op wat hij binnenkrijgt.

Er ontstaat dus een lus. Jij maakt je kleiner, hij wordt groter en dat bevestigt jouw beeld dat hij boven je staat.

Waar het vandaan komt

Meestal uit een aangeleerde koppeling en niet uit een oordeel dat je hebt geveld.

Bepaalde kenmerken zetten het in gang: een titel, een leeftijdsverschil, een bepaalde manier van praten, een omgeving met veel glas en weinig geluid. Die kenmerken werken als anker en de reactie start voordat er iets is gebeurd.

Bij veel mensen is er een herkenbare oorsprong. Een leraar bij wie je je klein voelde, een ouder die je niet tegensprak, een eerste leidinggevende die je terugfloot. Wat er nu gebeurt, is dat een gelijkende situatie diezelfde toestand oproept. Je bent negenendertig en je reageert als de versie van jezelf die zestien was.

Er zit ook een gedachte onder over rangorde, meestal iets in de trant van: hij weet meer dan ik, dus mijn punt telt minder. Die gedachte klopt zelden op het punt waar het gesprek over gaat. Iemand kan meer weten van het vakgebied en tegelijk minder weten over wat er in jouw team speelt.

Wat je eraan kunt doen

Begin bij je lichaam, want dat is sneller en betrouwbaarder dan jezelf toespreken.

De oefening: neem je stoel helemaal.

Voordat het gesprek begint, doe je drie dingen. Je gaat helemaal achterin je stoel zitten in plaats van op de voorste helft. Je zet beide voeten plat op de grond. Je legt je onderarmen op de tafel of op de leuningen in plaats van in je schoot.

Dat is alles. Het duurt vier seconden en je hoeft er niets bij te denken.

Wat er gebeurt is dat je adem lager komt en je tempo daalt. Je hoeft je niet zelfverzekerd te voelen, want de houding komt eerst en het gevoel volgt meestal binnen een minuut of het volgt helemaal niet en dan heb je alsnog rustiger gepraat.

Zeg één zin trager dan je van plan was. Wie het tempo pakt, pakt de ruimte. Dit is de tweede ingreep en hij doet bijna evenveel als de eerste.

Bereid één vraag voor. Een vraag stellen verandert de rolverdeling, want de ander gaat antwoorden en jij bepaalt het onderwerp. Bij mensen tegen wie je opkijkt, is dat de snelste manier om uit de lus te komen.

Kies één persoon. Niet alle vier tegelijk. De vorm oefenen bij de minst spannende van het rijtje maakt hem beschikbaar bij de spannendste.

Veelgestelde vragen

Waarom voel ik me bij bepaalde mensen ineens onzeker?

Omdat bepaalde kenmerken als anker werken en een oude toestand oproepen. Dat begint lichamelijk en het gebeurt voordat je hebt bedacht wat je van die persoon vindt.

Merkt de ander dat?

Zelden bewust en hij reageert er wel op. Wie zich kleiner maakt, krijgt een ander gesprek en dat bevestigt het beeld dat de ander boven hem staat.

Helpt het om mezelf moed in te praten?

Minder dan je zou denken. Beginnen bij je houding werkt sneller, want je lichaam is bereikbaar op het moment dat je hoofd dat niet is.

Wat is de snelste ingreep?

Helemaal achterin je stoel zitten met beide voeten op de grond en je onderarmen op tafel. Dat duurt vier seconden en het verlaagt je adem en je tempo.

Is respect hebben hetzelfde als opkijken?

Nee. Respect verandert niets aan hoe je praat. Opkijken verandert je houding, je tempo en je stem voordat je iets hebt gezegd.

Een verwant patroon zie je bij hoe oud je je voelt bij bepaalde mensen.

Lees ook hoe de vergelijking die je maakt in een gesprek zichtbaar wordt.

Bij hij neemt meer ruimte merk je hoe snel gedrag een vaste gewoonte kan worden.

Lees verder

• Jezelf vergelijken met anderen
• Omgaan met dominante mensen
• Wat je stem verraadt in een lastig gesprek

Waar sta je nu?

Wil je zien welke patronen bij jou een rol spelen? Bekijk waar je nu staat met Mind Metrics.