Van aanpassen naar aangeven: de stap die je overslaat

Waarom goede voornemens hier niets doen

Bijna iedereen die assertiever wil worden, begint hetzelfde. Hij neemt zich voor om het voortaan te zeggen. Dat houdt twee tot vier dagen stand.

De reden dat het misgaat is niet gebrek aan wil. Het is timing. Op het moment dat je iets zou moeten zeggen, heb je ongeveer twee seconden en zit je in een lichamelijke reactie waarin het bedenken van een nieuwe zin lastig is. Je oude reactie is er in die twee seconden wel, want die heb je duizenden keren geoefend.

Een voornemen werkt dus op het verkeerde moment. Het staat in je hoofd op de momenten dat er niets gebeurt en het is weg op het moment dat het nodig is.

Fase 1. Opmerken terwijl het gebeurt

De eerste fase is bescheiden en het is de enige die je meteen kunt halen: je merkt het terwijl het gebeurt.

Dat betekent dat je middenin een gesprek denkt "hier ga ik weer" en vervolgens gewoon doorgaat met wat je altijd doet. Dat voelt als falen en het is precies wat er moet gebeuren, want je hebt het patroon voor het eerst gezien terwijl het draaide in plaats van op de fiets naar huis.

Reken op één tot twee weken. Wat helpt is aan het eind van de dag drie regels noteren: waar wilde ik iets zeggen, wat verwachtte ik dat er zou gebeuren en wat gebeurde er werkelijk. Meer is er in deze fase niet nodig.

Fase 2. Uitstellen

Dit is de fase die wordt overgeslagen en het is degene die het werk doet.

In plaats van in het moment zelf iets nieuws te bedenken, koop je tijd. Je zegt één zin die geen inhoud heeft en die je van tevoren klaar hebt.

"Daar wil ik even over nadenken." "Ik kom er vanmiddag op terug." "Wacht even."

Er zit geen ja in en er zit geen nee in. Wat er wel in zit, is de ruimte die je nodig hebt om te bedenken wat je werkelijk vindt. Voor de meeste mensen is dat het verschil tussen wel en niet assertief zijn, want ze weten heel goed wat ze willen zeggen zodra ze er even over hebben kunnen nadenken.

Deze fase heeft nog een tweede opbrengst. Wie een paar weken uitstelt in plaats van meteen ja zegt, merkt dat er niets ergs gebeurt. Dat ondermijnt de oude regel dat het gedoe oplevert als je niet direct meebeweegt en die regel is de reden dat je meteen ja zei.

Fase 3. Aangeven

Pas hier komt het zeggen wat je vindt en tegen die tijd is het een stuk kleiner dan het aan het begin leek.

Je hebt het patroon leren zien, je hebt geoefend met het kopen van tijd en je hebt gemerkt dat de reacties van anderen meevallen. Wat er dan nog moet gebeuren is één zin uitspreken en dat is haalbaar geworden.

Bij de meeste mensen duurt dit hele traject twee tot drie maanden, met de meeste tijd in fase twee. Wie het probeert in twee weken, komt terecht bij het voornemen waar dit artikel mee begon.

Wat je in elke fase kunt verwachten

In fase 1 voel je je onhandig, want je ziet iets wat je niet kunt veranderen. Dat is tijdelijk.

In fase 2 komt er soms verbazing van anderen, want ze zijn gewend dat je meteen antwoord geeft. Die verbazing duurt korter dan je denkt.

In fase 3 komt er correctie. Iemand merkt op dat je veranderd bent. Dat is de omgeving die zich aanpast en het zegt weinig over de vraag of je op de goede weg bent.

Veelgestelde vragen

Hoe word ik assertiever?

In drie fasen: eerst opmerken terwijl het gebeurt, dan tijd kopen met een zin zonder inhoud en pas daarna zeggen wat je vindt. De middelste fase wordt meestal overgeslagen.

Waarom werken goede voornemens niet?

Omdat ze op het verkeerde moment beschikbaar zijn. In het gesprek zelf heb je twee seconden en zit je in een reactie waarin iets nieuws bedenken lastig is.

Hoe lang duurt het?

Twee tot drie maanden, met de meeste tijd in de fase van het uitstellen. Wie het in twee weken probeert, valt terug op het voornemen.

Wat zeg ik als ik tijd wil kopen?

"Daar wil ik even over nadenken" of "ik kom er vanmiddag op terug". Er zit geen ja in en geen nee en je krijgt de ruimte om te bedenken wat je vindt.

Is het erg dat ik het wel zie en toch niets zeg?

Nee, dat is fase 1 en die hoort erbij. Het patroon zien terwijl het draait, is de opening voor alles wat daarna komt.

Een verwant patroon zie je bij hoe ver is te ver.

Lees verder

• Subassertief gedrag herkennen bij jezelf
• Weerwoord vinden op het moment zelf
• Je grens houden als de ander boos wordt

Waar sta je nu?

Wil je zien welke patronen bij jou een rol spelen? Bekijk waar je nu staat met Mind Metrics.