Je grens houden als de ander boos wordt

Wanneer gebeurt dit bij jou?

Het gaat bijna nooit mis bij het uitspreken. Het gaat mis in de seconden daarna.

Je zegt tegen je leidinggevende dat je het er donderdag niet meer bij kunt hebben. Hij zegt niets en kijkt je aan met opgetrokken wenkbrauwen. Voor je het doorhebt hoor je jezelf zeggen dat je wel even kunt kijken of er iets te schuiven valt.

Je zegt tegen je moeder dat je dit jaar met kerst thuisblijft. Ze zwijgt aan de telefoon. Je vult de stilte met een uitleg die je van tevoren niet had bedacht en aan het eind van die uitleg heb je een voorstel gedaan om dan toch op tweede kerstdag te komen.

Je zegt tegen een klant dat de meerprijs erbuiten valt. Hij zucht en zegt dat hij dat jammer vindt. Je hoort jezelf zeggen dat je er nog eens naar zult kijken.

In alle drie de gevallen heb je precies gezegd wat je wilde zeggen. En in alle drie de gevallen ben je binnen tien seconden begonnen met het terugdraaien ervan.

Wat er in die twee seconden gebeurt

De reactie van de ander is meestal veel milder dan wat jij eruit haalt. Een zucht, een stilte, een blik. Dat is de hele gebeurtenis.

Bij jou gebeurt er in diezelfde twee seconden iets anders. Je lichaam registreert het signaal voordat je hoofd het heeft geïnterpreteerd: je adem wordt hoger, je schouders komen omhoog, je schakelt naar de stand waarin je iets moet oplossen. Dat is een lichamelijke reactie en geen overweging en daarom voelt het alsof je geen keuze hebt.

Wat je vervolgens doet, is de spanning wegwerken. Je praat de stilte vol. Je biedt een tussenweg aan. Je zegt "maar" en daarachter staat je grens weer half open. Het opvallende is dat je in dat moment niet denkt dat je toegeeft. Je denkt dat je redelijk bent.

Er is een simpele manier om te toetsen of dit bij jou speelt. Denk terug aan de laatste keer dat je iets terugnam en vraag jezelf af wat de ander toen precies deed. Vaak blijkt het antwoord te zijn dat de ander eigenlijk niets deed.

Waarom je die stilte niet verdraagt

Omdat je ergens hebt geleerd dat een boze ander jouw verantwoordelijkheid is.

Dat leer je zelden expliciet. Je leert het door mee te maken dat de sfeer thuis omsloeg wanneer iemand geïrriteerd raakte en dat het jouw taak leek om die sfeer terug te draaien. Of je hebt op je werk een keer meegemaakt dat vasthouden aan een standpunt je duur kwam te staan. Dat werd een generalisatie: één ervaring werd een regel over hoe het altijd loopt.

Die regel wordt daarna nooit meer getoetst, want je komt er niet aan toe. Je grijpt zo snel in dat je nooit meemaakt hoe het zou zijn gegaan als je niets had gedaan.

Daarbovenop werkt de irritatie van de ander vaak als een anker. Een bepaalde toon, een bepaalde manier van wegkijken en je bent in een halve seconde terug in een oude toestand. Je bent achtenveertig en je reageert als de versie van jezelf die dertien was. Dat gaat te snel om tegenop te denken en dat is de reden dat goede voornemens hier zo weinig helpen.

Het gedrag heeft ook een opbrengst en die is echt: de spanning zakt onmiddellijk. Zolang je je eigen toegeven ziet als slapte, ga je ertegen vechten. Zodra je ziet dat het je rust oplevert, kun je iets anders zoeken dat diezelfde rust geeft zonder de prijs.

Wat je eraan kunt doen

Het draait om die twee seconden en dus om je lichaam, want je hoofd is te traag.

De oefening: zeg je zin en zet je voeten neer.

Spreek je grens uit in één zin. Dan doe je twee dingen tegelijk: je zet allebei je voeten plat op de grond en je ademt één keer uit door je mond. Verder zeg je niets.

Voeg geen uitleg toe. Uitleg is de meest voorkomende vorm van terugnemen, want je geeft de ander daarmee alle aanknopingspunten om erover te onderhandelen. "Ik red het donderdag niet." is een complete zin. "Ik red het donderdag niet, want ik zit al vol met dat andere project en eigenlijk had ik gehoopt dat" is een opening.

De stilte die dan valt duurt in werkelijkheid twee tot vier seconden. Tel ze desnoods mee. In de meeste gevallen begint de ander te praten en levert hij zelf de nuance die jij anders had ingevuld.

Bereid één herhalingszin voor. Als de ander doorvraagt, herhaal je je grens in andere woorden en je voegt niets nieuws toe. "Het gaat donderdag niet lukken." Dat mag drie keer. Wie drie keer hetzelfde hoort, stopt met duwen.

Kies vooraf één gesprek. Niet alles tegelijk. Eén gesprek deze week waarin je je zin afmaakt en je mond houdt.

Schrijf achteraf op wat de ander werkelijk deed. Dit is het deel dat mensen overslaan en het is het deel dat de oude regel ontkracht. Noteer de feitelijke reactie: hij zei niets, hij zuchtte, hij zei oké. Na vijf keer heb je een lijstje dat er heel anders uitziet dan de ramp die je verwachtte en dat lijstje doet meer dan tien keer bedenken dat je steviger moet zijn.

Reken op weken. Wat binnen een paar dagen verandert is dat je het alarm voelt afgaan terwijl het afgaat en dat moment is de opening.

Veelgestelde vragen

Waarom neem ik mijn grens terug terwijl ik hem net heb gesteld?

Omdat de reactie van de ander bij jou een oud alarm aanzet dat sneller gaat dan je kunt denken. Je werkt de spanning weg met uitleg of met een tussenvoorstel en op dat moment voelt dat als redelijk zijn.

Hoe lang duurt zo'n stilte werkelijk?

Twee tot vier seconden. Voor jou voelt dat als een veelvoud daarvan. Meetellen helpt, want het maakt van een gevoel een getal.

Moet ik boos terug worden?

Nee. Boosheid maakt van je grens een strijd en daarna gaat het gesprek over de toon in plaats van over je grens. Herhalen in gewone woorden werkt beter.

Wat als de ander echt kwaad wordt?

Dan mag je het gesprek stoppen en later hervatten. Een grens is geen belofte om te blijven staan terwijl iemand tegen je schreeuwt.

Waarom lukt het bij de ene persoon wel en bij de andere niet?

Omdat er bij bepaalde mensen een anker ligt. Een toon of een blik zet je in een halve seconde terug in een oude reactie. Dat verandert zodra je herkent welk signaal het in gang zet.

Een verwant patroon zie je bij Lopen anderen over je heen? Zo houd je je eigen lijn vast.

Lees ook hoe vooraf een einde afspreken in een gesprek zichtbaar wordt.

Bij Grenzen aangeven op het werk zonder dat het een conflict wordt merk je hoe snel gedrag een vaste gewoonte kan worden.

Een verwant patroon zie je bij uitleg is de meest voorkomende vorm van terugnemen.

Lees ook hoe herhalen in gewone woorden in een gesprek zichtbaar wordt.

Lees verder

• Lopen anderen over je heen
• Weerwoord vinden op het moment zelf
• Grenzen aangeven op het werk

Waar sta je nu?

Wil je zien welke patronen bij jou een rol spelen? Bekijk waar je nu staat met Mind Metrics.