Dichtklappen in een gesprek en hoe je er weer uit komt

Hoe het van binnen voelt

Het gaat snel en het is achteraf lastig te reconstrueren.

Iemand zegt iets, of iemand kijkt op een bepaalde manier en binnen een seconde is er iets veranderd. Je hoort de woorden nog en ze komen minder ver binnen. Je weet dat er nu iets van jou verwacht wordt en er komt niets. Je zegt "ja" of "dat klopt" terwijl je iets anders vindt, of je zegt helemaal niets.

Wat er ook gebeurt: het wordt warm, je hoort je eigen hartslag, of je merkt dat je naar één punt zit te kijken. Achteraf ben je moe op een manier die niet past bij een gesprek van twintig minuten.

De verwarrende kant is dat je hoofd het wel weet. Je kent je argumenten en je hebt er de vorige avond over nagedacht. Ze zijn alleen niet bereikbaar op dat moment.

Wat er lichamelijk gebeurt

Bij spanning gaat je lichaam eerder in actie dan je denken.

Je adem komt hoger in je borst en wordt korter. Je spieren spannen aan, meestal in je schouders, je kaken en je buik. Je aandacht vernauwt zich tot de persoon tegenover je of tot één punt in de kamer. En je hoort minder, in de zin dat woorden wel binnenkomen en niet worden verwerkt.

Dat is een reactie die je niet kiest en die bedoeld is om je snel te laten handelen. Voor een gesprek is hij ongeschikt, want genuanceerd formuleren is precies wat er in die stand niet lukt.

Dat verklaart waarom goede voornemens hier weinig doen. Je bent niet vergeten wat je wilde zeggen. Je bent tijdelijk in een toestand waarin het bedenken van een nieuwe zin lastig is.

Waarom het bij bepaalde mensen gebeurt en niet bij anderen

Omdat er een anker onder zit.

Een bepaalde toon, een blik, een combinatie van status en onbekendheid. Die kenmerken zetten de reactie in gang voordat je hebt beoordeeld wat er aan de hand is. Bij veel mensen is er een herkenbare oorsprong: een leraar, een ouder, een eerste leidinggevende. Je bent achtendertig en je reageert als de versie van jezelf die veertien was.

Dat is bruikbare informatie, want het betekent dat het aan een signaal hangt en niet aan jou als persoon. Wie het signaal vindt, weet waar hij aan werkt.

De uitweg via je lichaam

Beginnen bij je hoofd werkt niet, want dat is precies het deel dat op dat moment slecht bereikbaar is. Beginnen bij je lichaam werkt wel.

Adem één keer volledig uit. Niet inademen, uitademen. De meeste mensen houden hun adem half vast zonder het te merken en één volledige uitademing zet de rest weer op gang. Dit is de snelste ingreep die er is en hij duurt drie seconden.

Voel je voeten. Zet ze plat op de grond en let er bewust op. Dat verplaatst je aandacht van het ene vernauwde punt naar je hele lichaam en dat is precies de beweging die de vernauwing opheft.

Zeg één zin die geen inhoud heeft. "Wacht even." "Daar moet ik even over nadenken." Die zinnen zijn beschikbaar wanneer een nieuwe zin dat niet is en ze kopen je de tijd die je nodig hebt.

Meer is er in het moment zelf niet te doen. De rest komt terug zodra de reactie zakt en dat duurt meestal minder dan een minuut.

Wat je vooraf kunt doen

Herken je eigen aankondiging. Bijna iedereen heeft er een: warme oren, een strak gevoel, je stem die hoger wordt. Dat signaal komt eerder dan het dichtklappen zelf en geeft je een halve seconde.

Ken je twee zinnen. Oefen ze hardop, zodat ze er zijn zonder dat je erbij hoeft te denken.

Bereid het gesprek voor op één punt. Niet je hele betoog. Eén zin die je hoe dan ook gaat zeggen. Wie met één zin binnenkomt, heeft iets om op terug te vallen.

Accepteer dat je het soms laat gebeuren. Een gesprek is te heropenen en dat levert vaak een betere versie op van wat je had willen zeggen.

Veelgestelde vragen

Waarom klap ik dicht terwijl ik weet wat ik wil zeggen?

Omdat je in een lichamelijke reactie zit waarin je adem hoger komt en je aandacht vernauwt. Je argumenten zijn er wel en ze zijn op dat moment slecht bereikbaar.

Wat is de snelste ingreep?

Eén keer volledig uitademen. De meeste mensen houden hun adem half vast zonder het te merken en die ene uitademing zet de rest weer op gang.

Waarom gebeurt het bij de één wel en bij de ander niet?

Omdat er bij bepaalde mensen een anker ligt: een toon, een blik, een combinatie van status en onbekendheid. Die zet de reactie in gang voordat je hebt beoordeeld wat er speelt.

Hoe lang duurt het voordat het zakt?

Meestal minder dan een minuut. Wat helpt is die minuut overbruggen met een zin die geen inhoud vraagt, bijvoorbeeld dat je er even over moet nadenken.

Is dichtklappen hetzelfde als verlegen zijn?

Nee. Verlegenheid gaat over ongemak in contact. Dichtklappen is een reactie op spanning die ook voorkomt bij mensen die normaal makkelijk praten.

Een verwant patroon zie je bij de andere uitgang van dezelfde spanning.

Lees ook hoe iets over je eigen kant zeggen in een gesprek zichtbaar wordt.

Bij wat kritiek met je doet merk je hoe snel gedrag een vaste gewoonte kan worden.

Lees verder

• Weerwoord vinden op het moment zelf
• Jezelf overschreeuwen
• Kritiek op jezelf betrekken

Waar sta je nu?

Wil je zien welke patronen bij jou een rol spelen? Bekijk waar je nu staat met Mind Metrics.