Jezelf vergelijken met anderen: drie fouten in de rekensom

Stoppen met vergelijken werkt niet

Het advies dat je overal tegenkomt is dat je moet ophouden met jezelf met anderen te vergelijken.

Dat advies is onuitvoerbaar. Mensen bepalen hun positie door te kijken naar anderen en zo weten ze of ze goed bezig zijn. Wie zich voorneemt om te stoppen, merkt binnen een dag dat hij het toch doet en heeft er dan een oordeel over zichzelf bij.

De bruikbare vraag is een andere: waarom kom je er altijd slecht uit. Dat komt door drie fouten in de manier waarop je vergelijkt en die zijn wel te corrigeren.

Fout 1. Je binnenkant naast hun buitenkant

Jij weet van jezelf hoe je erin zit. De twijfel voordat je die mail verstuurde, de nacht dat je wakker lag, het moment waarop je bijna afzegde.

Van de ander zie je het resultaat. De presentatie die soepel liep, het bericht op LinkedIn, de rust waarmee hij binnenkwam. Zijn twijfel heb je niet gezien, want die laat niemand zien.

Je vergelijkt dus alles wat je van jezelf weet met het beste deel van wat de ander laat zien. Die rekensom kan alleen maar in je nadeel uitvallen.

Correctie: vergelijk resultaat met resultaat of proces met proces. Vraag iemand die je bewondert een keer hoe hij zich voelde voor die presentatie. Bijna altijd blijkt de binnenkant minder glad dan de buitenkant.

Fout 2. Je vergelijkt op één punt

In het moment zelf gaat het over één ding. Hij is beter in presenteren. Zij is verder in haar loopbaan. Hij ligt makkelijker in de groep.

Wat er ontbreekt is de rest. Diezelfde persoon heeft ergens anders iets waar hij mee worstelt en dat weet je niet, want je vergelijkt op de plek waar je toevallig staat te kijken.

Correctie: noem er drie in plaats van één. Zodra je jezelf naast iemand legt, noteer dan drie punten waarop je vergelijkt. De uitkomst is dan bijna nooit eenzijdig en dat is een eerlijker beeld dan de conclusie die je in dat ene moment trok.

Fout 3. Je kiest je maatstaf achteraf

Dit is de sluwste van de drie. Je vergelijkt jezelf niet met een willekeurig iemand, je kiest iemand die op dit punt beter is dan jij.

Wie zich zorgen maakt over zijn presenteren, denkt aan de beste spreker die hij kent. Wie twijfelt over zijn carrière, denkt aan de snelste in zijn jaargang. Dat is de conclusie die zijn eigen bewijs zoekt.

Correctie: kies je maatstaf van tevoren. Bepaal waar je wilt staan voordat je gaat kijken hoe je ervoor staat. Wie dat doet, vergelijkt zichzelf met zijn eigen doel in plaats van met een steeds wisselende ander.

Waar het vandaan komt

Meestal uit een omgeving waarin je vroeg leerde dat je positie ergens vanaf hing. Een gezin waarin prestaties werden vergeleken, een klas waarin cijfers openbaar waren, een sport waarin je een plek had in een rangorde.

Daaruit ontstaat een gewoonte om voortdurend te meten. Die gewoonte verdwijnt niet en de rekensom is te corrigeren en dat is de reden dat dit artikel over de rekensom gaat.

Er zit vaak ook een conclusie onder over waar je waarde vandaan komt. Iets in de trant van: ik ben zoveel waard als ik presteer ten opzichte van anderen. Zolang die draait, blijft elke vergelijking zwaarder wegen dan de aanleiding rechtvaardigt.

Wat dit met assertiviteit te maken heeft

Wie zichzelf in een gesprek lager inschat dan de ander, praat anders. Hij wacht langer, hij zegt minder, hij gaat aan het eind van zijn zin omhoog met zijn stem.

Dat is de directe verbinding. Een vergelijking die tien seconden duurt in je hoofd, bepaalt de rest van het gesprek. En omdat die vergelijking meestal fout is uitgerekend, geef je ruimte weg op grond van een verkeerde som.

Veelgestelde vragen

Hoe stop ik met mezelf vergelijken?

Dat lukt niet en dat hoeft ook niet. Vergelijken is hoe mensen hun positie bepalen. Wat wel kan is de rekensom corrigeren, want daar zitten drie fouten in.

Waarom kom ik er altijd slecht uit?

Omdat je je binnenkant naast de buitenkant van de ander legt, omdat je op één punt vergelijkt en omdat je iemand kiest die op dat punt beter is.

Wat doe ik in plaats daarvan?

Vergelijk resultaat met resultaat, noem drie punten in plaats van één en kies je maatstaf voordat je gaat kijken.

Is vergelijken altijd slecht?

Nee. Een eerlijke vergelijking geeft je informatie over waar je staat. Het gaat mis wanneer de som scheef is uitgerekend.

Wat heeft dit met assertiviteit te maken?

Wie zichzelf lager inschat, praat anders: hij wacht langer, zegt minder en eindigt zijn zinnen omhoog. Een vergelijking van tien seconden bepaalt de rest van het gesprek.

Een verwant patroon zie je bij Waar je zelfbeeld vandaan komt.

Lees ook hoe innerlijke criticus in een gesprek zichtbaar wordt.

Bij Opkijken tegen anderen merk je hoe snel gedrag een vaste gewoonte kan worden.

Lees verder

• Opkijken tegen anderen
• Waar je zelfbeeld vandaan komt
• Het gevoel niet goed genoeg te zijn

Waar sta je nu?

Wil je zien welke patronen bij jou een rol spelen? Bekijk waar je nu staat met Mind Metrics.