Hoe het begint
Altijd met iets kleins waar niets mis mee is.
Een collega snapt het rapportagesysteem niet en jij laat het even zien. De week erna vraagt hij of je het nog een keer wilt doen, want het is sneller als jij het doet. Vier maanden later staat het in jouw agenda en heeft niemand daar ooit een besluit over genomen.
Of thuis. Je zus vraagt of je even naar een brief van de gemeente wilt kijken. Daarna komt de volgende brief en dan de belastingaangifte en op zeker moment liggen haar papieren bij jou op tafel.
Wat dit lastig maakt is dat er nooit een moment was waarop je had kunnen weigeren zonder onaardig te lijken. Elke stap op zich was klein en redelijk.
De drie vragen die het verschil bepalen
Rekent de ander erop? Helpen is iets wat je aanbiedt. Zodra iemand het inplant zonder te vragen, is het een verwachting geworden. Toets dit door je af te vragen wat er gebeurt als je een keer niets doet. Als het antwoord "dan gaat het mis" is, ben je verder dan helpen.
Gaat de taak terug? Bij helpen leert de ander iets of komt hij weer op gang. Bij overnemen komt de taak steeds terug op dezelfde plek. Kijk naar de laatste vijf keer: heeft de ander er iets van opgestoken?
Word jij aangesproken op het resultaat? Dit is de duidelijkste. Als jij degene bent die het uitlegt wanneer het misgaat, ben je eigenaar geworden van iets wat van iemand anders is.
Drie keer ja betekent dat de grens allang gepasseerd is. Verwijten helpen hier weinig, want in de meeste gevallen heeft niemand dit bewust gedaan.
Waarom je het liet gebeuren
Omdat het je iets oplevert dat echt is.
Onmisbaar zijn is prettig. Het geeft je een plek, het levert waardering op en het maakt je moeilijk te vervangen. Elk gedrag heeft een positieve intentie en die van dit gedrag is vaak precies dat.
Daaronder ligt vaak een overtuiging over je waarde. Iets in de trant van: ik hoor erbij zolang ik nuttig ben. Wie dat gelooft, zegt geen nee tegen een taak die hem nuttig maakt, ook niet als hij er elke avond een uur voor overwerkt.
En er speelt tijd mee. Op het moment dat je merkt dat het te veel wordt, ben je al maanden bezig. Iets terugdraaien voelt dan als iets afpakken en dat is precies de reden dat mensen het laten voortduren.
Hoe je het terugdraait
Niet in één keer. Een taak die je maandenlang deed en volgende week weigert, wordt gelezen als een conflict.
Stap 1. Geef de taak terug in stukken. "Ik doe deze keer het eerste deel en jij het tweede, dan zit je er weer in." Dat is een normale zin en er zit geen verwijt in.
Stap 2. Zeg wat er verandert en wanneer. "Vanaf volgende maand doe ik dit niet meer, dan is het weer bij jou." Een datum maakt van een weigering een overdracht.
Stap 3. Bied één keer aan om het uit te leggen. Dat neemt het argument weg dat de ander het niet kan en het geeft er een einde aan.
Stap 4. Laat het daarna gebeuren. Dit is het lastigste. Als het de eerste keer misgaat, is het verleidelijk om alsnog in te springen. Wie dat doet, begint bij stap nul.
Wat je kunt verwachten
Meestal minder gedoe dan je vreest en meer ongemak dan je wilt. Er komt vaak een periode waarin het onhandig loopt en waarin je merkt dat je jezelf moet inhouden.
Bij mensen die er echt op rekenden, komt er soms een reactie. Die reactie zegt iets over het gemak dat verdwijnt en zelden iets over jou. Wie dat verschil vasthoudt, houdt zijn besluit ook vast.
Veelgestelde vragen
Wanneer wordt helpen overnemen?
Zodra de ander erop rekent, de taak niet meer teruggaat en jij wordt aangesproken op het resultaat. Drie keer ja betekent dat de grens gepasseerd is.
Hoe geef ik een taak terug zonder ruzie?
In stukken en met een datum. Doe eerst een deel samen, zeg wanneer het helemaal terugkomt en bied één keer aan het uit te leggen.
Wat als het misgaat nadat ik ermee gestopt ben?
Laat het gebeuren. Wie op dat moment alsnog inspringt, begint helemaal opnieuw en bevestigt dat het bij hem hoort.
Waarom heb ik dit zo lang laten doorgaan?
Meestal omdat onmisbaar zijn iets oplevert en omdat er nooit één moment was om te weigeren. Elke stap op zich was klein en redelijk.
Ben ik dan niet gewoon behulpzaam?
Behulpzaamheid blijft een goede eigenschap. Het gaat om de vraag of de ander er iets van opsteekt of dat de taak alleen van eigenaar is gewisseld.
Een verwant patroon zie je bij mensen die meer kosten dan ze opleveren.
Lees ook hoe geven gaat vanzelf in een gesprek zichtbaar wordt.
Zelf oefenen
Vijf dagen, elke ochtend één mail
Een gratis cursus over assertiviteit. Elke dag één ding om uit te proberen, in vijf tot tien minuten. Je leert waar je patroon vandaan komt en wat je er morgen aan kunt doen.
Lees verder
- Energiezuigers in je omgeving
- Hulp leren vragen
- Ben jij een pleaser
Waar sta je nu?
Wil je zien welke patronen bij jou een rol spelen? Bekijk waar je nu staat met Mind Metrics.