Het herhaalt zich tot in de zinnen
Wat opvalt aan een terugkerend conflict is hoe voorspelbaar het is.
Je weet welke woorden er gaan vallen. Je weet op welk moment het kantelt. Je weet hoe het afloopt en toch loop je er weer in. Achteraf denk je dat je het had kunnen zien aankomen en dat klopt: je hebt het zien aankomen en je deed hetzelfde als de vorige keer.
Dat is het kenmerk van een patroon en niet van een meningsverschil. Bij een gewoon meningsverschil gaat het over de inhoud en dan verandert er iets als er nieuwe informatie komt. Bij een patroon verandert er niets, hoe vaak je het ook uitlegt.
De vier stappen
Stap 1. De trigger. Iets kleins zet het in gang. Een toon, een woord, een moment van wegkijken. Het is bijna nooit de inhoud van wat er wordt gezegd.
Stap 2. De interpretatie. Binnen een halve seconde is er een betekenis. "Hij neemt me niet serieus." "Ze vindt dat ik het weer verkeerd doe." Dat gebeurt zo snel dat het voelt als waarneming.
Stap 3. De reactie. Je doet wat je altijd doet. Harder praten, stil worden, weglopen, gelijk willen halen, uitleggen. Die reactie is geoefend en gaat vanzelf.
Stap 4. De bevestiging. Jouw reactie is voor de ander stap 1 van zijn eigen cyclus. Hij interpreteert, hij reageert en die reactie bevestigt precies de interpretatie waar jij bij stap 2 mee begon.
Dat is de reden dat het gesprek elke keer op dezelfde plek eindigt. Twee mensen draaien twee cycli die elkaar precies voeden.
Waarom uitleggen niet helpt
De meeste mensen proberen het patroon te doorbreken bij stap 1 of stap 4.
Bij stap 1: ze proberen de trigger te vermijden. Het onderwerp niet aansnijden, op eieren lopen. Dat werkt tijdelijk en het maakt het conflict groter als het toch komt.
Bij stap 4: ze proberen de ander te overtuigen. "Zo bedoelde ik het niet." Dat is een uitleg over jouw bedoeling terwijl de ander bezig is met zijn interpretatie en interpretaties veranderen zelden door uitleg van de andere partij.
Wat overblijft is stap 2 en stap 3 en dat is de helft die van jou is. Dat voelt oneerlijk wanneer je vindt dat de ander begon. Het is ook de enige helft waar je iets kunt.
Onderbreken bij stap 2
Stap 2 is de interpretatie en die is te toetsen.
Bedenk bij een terugkerend conflict welke zin er in je hoofd staat. Bij de meeste mensen is het één zin die altijd hetzelfde is. Schrijf hem op en zet erachter hoe vaak je hem hebt getoetst.
Toetsen kan met één vraag in het gesprek zelf: "Wat bedoel je daar precies mee?" Dat is geen therapeutische vraag en het onderbreekt de cyclus, want je gaat van je eigen betekenis naar zijn woorden.
In de praktijk klopt de interpretatie soms wel. Dan heb je nog steeds gewonnen, want dan gaat het gesprek over iets wat is uitgesproken in plaats van over iets wat je hebt aangenomen.
Onderbreken bij stap 3
Stap 3 is je reactie en die is te veranderen, één ding tegelijk.
Kies vooraf wat je bij het volgende conflict anders doet. Iets kleins en concreets: één keer niet uitleggen, één keer een pauze laten vallen, één keer een vraag stellen in plaats van een antwoord geven.
Dat is genoeg om de cyclus te verstoren, want de ander krijgt niet wat hij verwachtte en zijn eigen volgende stap ligt daarmee niet meer klaar. Wat er dan gebeurt weet je niet en dat is precies het punt: er is ruimte gekomen.
Verwacht dat het twee of drie keer moet. Een cyclus die jaren draait, stopt niet na één afwijking.
Veelgestelde vragen
Waarom komt hetzelfde conflict steeds terug?
Omdat beide partijen een vaste cyclus draaien van trigger, interpretatie, reactie en bevestiging. Jouw reactie is voor de ander de trigger van zijn eigen ronde.
Waarom helpt uitleggen niet?
Omdat je iets uitlegt over jouw bedoeling terwijl de ander bezig is met zijn interpretatie. Interpretaties veranderen zelden door uitleg van de andere partij.
Waar kan ik het patroon onderbreken?
Bij stap 2 en stap 3, want dat is de helft die van jou is. Bij je interpretatie en bij je reactie.
Wat als de ander begon?
Dat kan kloppen en het verandert niets aan waar je kunt ingrijpen. De enige helft die je kunt veranderen is die van jezelf.
Hoe lang duurt het voordat het patroon verandert?
Reken op twee of drie keer voordat er iets verschuift. Een cyclus die jaren draait, stopt niet na één afwijking.
Een verwant patroon zie je bij Kritiek op jezelf betrekken en wat je daaraan doet.
Zelf oefenen
Vijf dagen, elke ochtend één mail
Een gratis cursus over assertiviteit. Elke dag één ding om uit te proberen, in vijf tot tien minuten. Je leert waar je patroon vandaan komt en wat je er morgen aan kunt doen.
Lees verder
Waar sta je nu?
Wil je zien welke patronen bij jou een rol spelen? Bekijk waar je nu staat met Mind Metrics.