Wanneer gebeurt dit bij jou?
Je loopt naar het bureau van een collega en begint met "sorry dat ik stoor". Je stuurt een mail die opent met "ik weet dat je het druk hebt". Je vraagt in een overleg iets en zegt er "even een misschien domme vraag" voor.
Je doet het ook thuis. "Zou je heel misschien even" en "als het uitkomt hoor" en "laat maar als het niet lukt", uitgesproken voordat de ander heeft kunnen antwoorden.
Wat deze zinnen gemeen hebben, is dat je ze zegt voordat er iets is gebeurd. Er is nog niemand gestoord, er is nog niets te veel gevraagd en er is nog niets afgewezen. Je verontschuldigt je vooraf voor iets waarvan je zelf hebt bepaald dat het te veel is.
Wat het met je verzoek doet
Twee dingen tegelijk.
Het eerste is een inschatting die je weggeeft. Door je te verontschuldigen zeg je dat jouw verzoek in jouw ogen een last is. Mensen nemen zo'n inschatting vaak over, want ze hebben geen reden om jouw oordeel over jouw eigen vraag te betwijfelen. Wie zegt dat hij stoort, wordt behandeld als iemand die stoort.
Het tweede is dat je een uitweg aanbiedt. "Laat maar als het niet lukt" is een kant en klare afwijzing die de ander alleen nog hoeft te bevestigen. Je hebt de moeilijkste helft van zijn nee al voor hem geformuleerd.
Er is nog een derde effect en dat is het vervelendste. Doordat je zoveel aanloop neemt, duurt het langer voordat de vraag komt. Bij een collega die haast heeft, is dat het verschil tussen een antwoord en een half antwoord.
De vijf aanlopen en wat je in de plaats zegt
| In plaats van | Zeg |
|---|---|
| "Sorry dat ik stoor, heb je heel even?" | "Heb je even?" |
| "Ik weet dat je het druk hebt, maar zou je kunnen kijken naar" | "Kun je hier voor donderdag naar kijken?" |
| "Even een misschien domme vraag" | "Ik snap iets niet en ik wil het even checken." |
| "Zou je heel misschien even willen" | "Wil je dit even doen?" |
| "Laat maar als het niet lukt hoor" | (weglaten) |
Wat opvalt aan de rechterkolom: de zinnen zijn korter, ze zijn niet onvriendelijker en er staat geen enkele eis in. Vriendelijkheid zit in je toon en in je gezicht en niet in het aantal woorden dat je voor je vraag zet.
Dat laatste rijtje verdient een opmerking. "Laat maar als het niet lukt" voelt als beleefdheid en het is in de praktijk een manier om de spanning van het vragen bij jezelf weg te halen. Wie het weglaat, merkt dat de meeste mensen gewoon antwoord geven.
Waarom je het toch elke keer weer doet
Omdat je jezelf ermee beschermt.
Wie zijn verzoek van tevoren verkleint, kan bij een nee zeggen dat hij het al had zien aankomen. De verontschuldiging is een verzekering tegen afwijzing en die verzekering betaal je met de kracht van je vraag. Dat is een echte ruil en hij levert je op de korte termijn iets op.
Daaronder zit meestal een overtuiging over ruimte innemen. Iets in de trant van: mijn vraag is minder belangrijk dan waar de ander mee bezig is. Zolang die draait, blijf je aanlopen toevoegen, hoe vaak je ook hebt bedacht dat je het korter wilt zeggen.
En er zit een aangeleerd stuk in. Wie in een omgeving opgroeide waarin ruimte vragen ongemakkelijk was, heeft die aanloop geoefend tot hij vanzelf komt. Het gaat te snel om over na te denken en dat is precies waarom het weglaten ervan zo lastig is.
Wat je eraan kunt doen
Kies één aanloop uit de tabel en haal die er een week uit. Eén, niet vijf. De meest opbrengende is "sorry dat ik stoor", omdat je die het vaakst gebruikt en omdat de vervanging kort is.
Schrijf je vraag op voordat je hem stelt, ook als het om één zin gaat. Wie de vraag in zijn hoofd heeft staan, heeft de aanloop niet nodig om tijd te winnen. Een groot deel van die aanlopen bestaat namelijk uit denktijd die je hardop neemt.
Let op wat er gebeurt in de eerste seconde na je vraag. Daar valt vaak een stilte en die stilte is de plek waar de aanloop achteraf alsnog uit komt: "of anders is het ook goed hoor". Wie die stilte uitzit, is klaar.
Reken op weken. Wat binnen een paar dagen verandert is dat je jezelf hoort terwijl je het doet.
Veelgestelde vragen
Waarom zeg ik zo vaak sorry als ik iets vraag?
Omdat het je beschermt tegen een nee. Door je verzoek vooraf te verkleinen, kun je bij een afwijzing zeggen dat je het al had zien aankomen. Dat levert je iets op en het kost je de kracht van je vraag.
Is het niet onbeleefd om die aanloop weg te laten?
Nee. Vriendelijkheid zit in je toon en je gezicht en niet in het aantal woorden voor je vraag. "Heb je even?" is een normale, vriendelijke zin.
Wat doe ik als iemand echt heel druk is?
Dan zeg je wat je nodig hebt en hoeveel tijd het kost. "Twee minuten, over de planning van donderdag." Dat is bruikbaarder voor de ander dan een verontschuldiging.
Geldt dit ook per mail?
Ja en daar is het makkelijker aan te pakken. Schrijf je mail en haal daarna de eerste zin weg. In veruit de meeste gevallen is die eerste zin de aanloop.
Ik hoor mezelf het zeggen en ik doe het toch. Hoe kan dat?
Het is een gewoonte die sneller gaat dan je denken. Dat je het hoort terwijl je het doet, is de eerste stap en het is ook het bewijs dat het aan het veranderen is.
Een verwant patroon zie je bij Ik-boodschappen die niet klinken als een cursus.
Lees ook hoe die stilte uitzit in een gesprek zichtbaar wordt.
Bij hulp vragen merk je hoe snel gedrag een vaste gewoonte kan worden.
Zelf oefenen
Vijf dagen, elke ochtend één mail
Een gratis cursus over assertiviteit. Elke dag één ding om uit te proberen, in vijf tot tien minuten. Je leert waar je patroon vandaan komt en wat je er morgen aan kunt doen.
Lees verder
- Wat je stem verraadt in een lastig gesprek
- Ik-boodschappen die niet klinken als een cursus
- Hulp leren vragen
Waar sta je nu?
Wil je zien welke patronen bij jou een rol spelen? Bekijk waar je nu staat met Mind Metrics.