Waarom het op kantoor anders werkt dan thuis
Thuis staat er niemand boven je. Op het werk wel en dat verandert alles aan de rekensom die je in een halve seconde maakt.
Wie thuis nee zegt, riskeert een ongemakkelijke avond. Wie op het werk nee zegt, denkt aan zijn beoordeling, aan het volgende project, aan de collega die het dan wel doet en aan hoe dat overkomt. Die rekensom is niet ingebeeld. Er staat werkelijk iets op het spel en dat is de reden dat algemene adviezen over voor jezelf opkomen hier zo weinig opleveren.
Het gevolg is dat mensen op het werk zelden een grens stellen. Ze doen iets anders: ze zeggen ja en lossen het op in hun eigen tijd. Dat werkt, tot het niet meer werkt.
Wat er misgaat in de formulering
De meeste mensen maken op het werk dezelfde drie fouten en het zijn alle drie fouten in de vorm en niet in de inhoud.
Ze maken het een uitspraak over zichzelf. "Ik heb het echt te druk." "Ik kan er niet meer bij hebben." Dat klinkt begrijpelijk en het legt de vraag op tafel of jij het aankunt. Daarmee is het gesprek verschoven van het werk naar jou en dat is precies de plek waar je hem niet wilt hebben.
Ze geven geen alternatief. Een kale nee dwingt je leidinggevende om te bedenken hoe het dan wel moet. Dat kost hem energie en dat onthoudt hij.
Ze vragen om toestemming. "Zou het misschien kunnen dat ik het volgende week doe?" Wie zo vraagt, krijgt een antwoord in plaats van een gesprek.
Wat opvalt is dat mensen die dit goed doen zelden steviger klinken. Ze klinken zakelijker en dat is iets anders.
Waarom je het toch elke keer weer doet
Omdat ja zeggen op het werk beloond wordt en dat is niet ingebeeld.
Wie meedenkt, oplost en aanpakt, hoort dat terug in gesprekken en soms in zijn beoordeling. Er zit dus een echte opbrengst aan het gedrag dat je uiteindelijk opbreekt. Elk gedrag heeft een positieve intentie en die van dit gedrag is helder: erbij horen, betrouwbaar zijn, geen gedoe veroorzaken.
Daaronder ligt vaak een overtuiging die je nooit hardop hebt gemaakt. Iets in de trant van: als ik nee zeg, ben ik minder waard voor dit team. Zolang die overtuiging draait, verandert er niets aan je gedrag, hoe goed je formuleringen ook zijn. Je zult de goede zin bedenken en hem in het moment zelf niet uitspreken.
En er speelt een derde ding. Wie zich in de hiërarchie kleiner maakt, doet dat ook lichamelijk. Je gaat sneller praten, je stem gaat omhoog aan het eind van je zin, je maakt je fysiek smaller. De ander leest dat en past zich erop aan zonder dat iemand van jullie beiden het bewust doet.
Wat je eraan kunt doen
De oefening: koppel je grens aan het werk en geef de keuze weg.
De vorm is drie korte zinnen.
- Wat er gevraagd wordt, in jouw woorden. "Je wilt de analyse donderdag."
- Wat dat betekent voor de rest. "Dan schuift de rapportage naar volgende week."
- De keuze teruggeven. "Wat heeft voorrang?"
Meer heb je meestal niet nodig. Er staat geen nee in en er staat ook geen ja in en je hebt het gesprek verlegd van jouw belastbaarheid naar de planning. Dat is een gesprek dat je leidinggevende kan voeren en waar hij ook voor betaald wordt.
Zeg wat er blijft liggen en niet hoe druk je het hebt. Drukte is een gevoel en daar valt over te discussiëren. Een taak die opschuift is een feit.
Bereid de zin voor voordat je het gesprek in gaat. Wie hem moet bedenken terwijl de spanning oploopt, valt terug op zijn gewoonte. Schrijf die drie zinnen op je telefoon en lees ze door voordat je naar binnen loopt.
Let op je stem aan het eind van de zin. Ga omlaag in plaats van omhoog. "Dan schuift de rapportage." als mededeling klinkt anders dan dezelfde woorden met een vraagteken erin. Dit is de kleinste ingreep in dit hele artikel en hij doet het meest.
Kies één gesprek per week. Begin bij iemand die je niet beoordeelt, bijvoorbeeld een collega uit een ander team. De vorm oefenen op een laag risico maakt hem beschikbaar op het moment dat het er wel toe doet.
Reken op weken en niet op dagen. Wat snel verandert is dat je merkt dat je aan het inleveren bent terwijl je het doet en dat moment is het begin.
Veelgestelde vragen
Hoe zeg ik nee tegen mijn leidinggevende?
Zeg geen kale nee. Benoem wat er gevraagd wordt, benoem wat er dan blijft liggen en vraag wat voorrang heeft. Zo wordt het een gesprek over prioriteiten waarin je leidinggevende de knoop doorhakt.
Wordt dit tegen me gebruikt bij mijn beoordeling?
In de praktijk zelden en het omgekeerde komt vaker voor. Iemand die zijn planning bewaakt en dat rustig meldt, komt betrouwbaarder over dan iemand die alles aanneemt en het daarna te laat oplevert.
Wat als mijn leidinggevende zegt dat het allebei moet?
Dan herhaal je één keer wat dat betekent en je laat de keuze staan. Als hij die keuze maakt, is het zijn keuze geworden en dat verandert wat er gebeurt zodra het misgaat.
Werkt dit ook per mail?
Ja en meestal beter, want je kunt de drie zinnen rustig opschrijven. Het nadeel is dat je de reactie niet hoort. Doe het mondeling wanneer het over iets terugkerends gaat.
Ik weet wat ik moet zeggen en toch zeg ik het niet. Hoe komt dat?
Dan zit het niet in de formulering. Er draait waarschijnlijk een overtuiging over wat nee zeggen over jou zegt en die overtuiging is sterker dan je zin.
Een verwant patroon zie je bij de reactie die daarop volgt.
Lees ook hoe taken die bij jou terechtkomen in een gesprek zichtbaar wordt.
Bij vijf keer inslikken merk je hoe snel gedrag een vaste gewoonte kan worden.
Een verwant patroon zie je bij Ze vragen om toestemming.
Lees ook hoe je stem gaat omhoog aan het eind van je zin in een gesprek zichtbaar wordt.
Zelf oefenen
Vijf dagen, elke ochtend één mail
Een gratis cursus over assertiviteit. Elke dag één ding om uit te proberen, in vijf tot tien minuten. Je leert waar je patroon vandaan komt en wat je er morgen aan kunt doen.
Lees verder
- Lopen anderen over je heen
- Je grens houden als de ander boos wordt
- Iets vragen zonder je te verontschuldigen
Waar sta je nu?
Wil je zien welke patronen bij jou een rol spelen? Bekijk waar je nu staat met Mind Metrics.