Waarom je pas ontploft bij de zesde keer

Wanneer gebeurt dit bij jou?

Je collega zet zijn koffiebeker weer op jouw bureau. Je zegt er iets van en aan je eigen stem hoor je dat er meer in zit dan een koffiebeker waard is. Hij kijkt verbaasd en jij weet meteen dat je hebt verloren, want nu gaat het gesprek over jouw toon.

Je partner zegt op zondagavond dat hij vergeten is boodschappen te doen. Je hoort jezelf zeggen dat het altijd zo gaat en dat je er klaar mee bent. Twee minuten later denk je dat het toch echt maar boodschappen waren.

Je zit in een overleg en iemand onderbreekt je. Je reageert scherper dan je van plan was en daarna ben je de rest van het overleg bezig met inbinden.

De verwarring zit hem er altijd in dat je reactie niet klopt bij de aanleiding. Dat is precies wat er ook echt gebeurt, want je reageert niet op deze ene keer.

Hoe de opbouw werkt

De eerste keer denk je dat het meevalt. De tweede keer denk je dat het toeval is. De derde keer denk je dat je er iets van moet zeggen en je doet het niet, want het is nu een groter punt geworden dan de eerste keer. Bij de vierde keer heb je al een verhaal in je hoofd. Bij de vijfde keer let je erop.

Wat er is opgebouwd, is niet alleen irritatie. Er is ook een interpretatie ontstaan. De eerste keer was het een koffiebeker. Bij de vijfde keer is het geworden: hij houdt geen rekening met mij. Dat zinnetje is de reden dat de zesde keer zo hard aankomt, want daar reageer je op.

Voor de ander ziet het er totaal anders uit. Hij heeft geen opbouw meegemaakt. Hij zette een beker neer en kreeg een reactie die daar niet bij past. Zijn conclusie ligt voor de hand: jij bent overgevoelig of je hebt een slechte dag. Vanaf dat moment gaat het gesprek over jou en niet meer over de beker en dat is het moment dat je het onderwerp kwijt bent.

Waarom je die eerste vijf keer niets zegt

Omdat het te klein voelt.

Er zit een merkwaardige rekensom in. Je zegt niets omdat het een kleinigheid is en juist doordat je niets zegt wordt het een groot punt. Bij keer één had je het in acht woorden kunnen zeggen. Bij keer zes past het niet meer in een gesprek van twee minuten.

Daarbovenop staat vaak een overtuiging over wat er gebeurt als je iets zegt over iets kleins. Iets in de trant van: dan ben ik iemand die zeurt. Die overtuiging kost je de eerste vijf keer en levert je vervolgens de zesde op, waarin je precies overkomt zoals je nooit wilde overkomen.

En er zit een lichamelijk stuk in. Ingeslikte irritatie verdwijnt niet, hij zakt. Je merkt hem later terug in je kaken, je schouders of je slaap. Wie dat een tijdje volhoudt, heeft aan het eind van de week een kortere lont dan aan het begin en dan is de zesde keer eigenlijk de eerste keer die er toevallig overheen komt.

Wat je eraan kunt doen

De oefening: zeg het bij keer twee, in acht woorden.

Keer één laat je gaan. Bij keer twee zeg je er iets van en je houdt het bij één korte zin zonder verhaal eromheen.

"Kun je je beker meenemen als je gaat?" "Ik wil het even afmaken." "Ik had gerekend op die boodschappen."

Er zit geen verwijt in en er zit ook geen uitleg in. Bij keer twee heb je dat allebei nog niet nodig, want er is nog geen geschiedenis. Dat is precies waarom het bij keer twee zoveel makkelijker is dan bij keer zes.

Noteer je interpretatie apart. Zodra je merkt dat je een zin in je hoofd hebt zoals "hij houdt geen rekening met mij", schrijf hem op en zet erachter hoe vaak je dat werkelijk hebt gemeten. Vaak staat er dan twee keer en op twee keer bouw je geen conclusie.

Herken je eigen opbouwsignalen. Bijna iedereen heeft er een: erover praten met iemand anders, in gedachten het gesprek voeren, je ergeren voordat er iets gebeurd is. Dat signaal is je teken dat je bij keer drie of vier zit en dus te laat en het is nog steeds vroeger dan keer zes.

En als het toch gebeurt, benoem het. Een uitbarsting is te repareren met één zin achteraf. "Ik reageerde net veel te fel op iets kleins. Het zit me al langer dwars en dat had ik eerder moeten zeggen." Dat haalt het gesprek terug van jouw toon naar het onderwerp.

Veelgestelde vragen

Waarom reageer ik zo fel op iets kleins?

Omdat je reageert op alle keren tegelijk en de ander alleen de laatste heeft meegemaakt. De aanleiding is klein en de lading komt uit de opbouw ervoor.

Is het beter om me in te houden?

Inhouden bij keer zes helpt op dat moment en het lost de opbouw niet op. Wie de eerste keren blijft inslikken, komt bij keer zeven op hetzelfde punt uit.

Hoe zeg ik iets over een kleinigheid zonder te zeuren?

Houd het bij één korte zin over wat je wilt, zonder verwijt en zonder uitleg. Bij keer twee heb je die uitleg nog niet nodig, want er is nog geen geschiedenis.

Wat doe ik als ik al ontploft ben?

Benoem het in één zin. Zeg dat je te fel reageerde, dat het al langer speelt en dat je het eerder had moeten zeggen. Daarmee komt het gesprek terug bij het onderwerp.

Waarom merk ik het pas als ik al boos ben?

Omdat de opbouw lichamelijk gaat en niet in gedachten. De meeste mensen hebben wel een vroeg signaal, bijvoorbeeld dat ze het er met iemand anders over hebben of het gesprek in hun hoofd voeren.

Een verwant patroon zie je bij vijf keer inslikken op je werk.

Lees ook hoe irritatie die er via een omweg uit komt in een gesprek zichtbaar wordt.

Bij Ingeslikte irritatie verdwijnt niet merk je hoe snel gedrag een vaste gewoonte kan worden.

Een verwant patroon zie je bij één zin achteraf.

Lees ook hoe het patroon dat zich herhaalt in een gesprek zichtbaar wordt.

Lees verder

• Gevoelens opkroppen
• Lopen anderen over je heen
• Weerwoord vinden op het moment zelf

Waar sta je nu?

Wil je zien welke patronen bij jou een rol spelen? Bekijk waar je nu staat met Mind Metrics.