Waarom zachter zijn voor jezelf zelden werkt
Het advies is bekend: wees milder voor jezelf.
Bij mensen die hoge eisen stellen, valt dat advies meestal verkeerd. Ze horen dat ze hun lat moeten verlagen en dat willen ze niet, want die lat heeft ze gebracht waar ze zijn. Het gevolg is dat ze het advies naast zich neerleggen en doorgaan zoals ze deden.
De bruikbare vraag is of je zelfkritiek doet wat je ervan verwacht. Streng zijn kan je scherp houden. Het kan ook alleen maar pijn doen zonder dat er iets verandert en dat is een verschil dat je kunt vaststellen.
De toets van drie vragen
Neem een uitspraak die je vandaag over jezelf deed en leg hem hier langs.
Gaat het over wat je deed of over wie je bent? "Ik heb die mail slordig geschreven" gaat over gedrag. "Ik ben slordig" gaat over jou. Het eerste is te verhelpen, het tweede is een etiket dat blijft plakken.
Kun je er morgen iets mee? Bruikbare kritiek eindigt in een handeling. Als er geen volgende stap uit volgt, heb je jezelf iets verweten zonder dat er iets verandert.
Zou je het zo tegen een collega zeggen? Dit is de scherpste van de drie. De meeste mensen zeggen tegen zichzelf dingen die ze tegen niemand anders zouden zeggen doordat ze bij zichzelf de rem niet aanzetten.
Drie keer nee betekent dat je jezelf aan het afbranden bent onder de vlag van zelfkritiek.
Waarom je jezelf strenger toespreekt dan anderen
Omdat je er iets mee probeert te voorkomen.
Wie zichzelf van tevoren streng beoordeelt, is minder verrast als iemand anders het doet. Dat is een echte functie en het is de reden dat het gedrag zichzelf in stand houdt. Bij een oordeel dat je zelf al hebt geveld, kan een ander je niet meer verrassen.
Er zit vaak een aangeleerde toon in. Wie jarenlang op een bepaalde manier is toegesproken, spreekt zo tegen zichzelf, ook als er allang niemand meer is die het doet. Dat is te horen wanneer je erop let: de zin is van jou en de manier van zeggen komt ergens vandaan.
En er speelt een misverstand mee dat hardnekkig is. Veel mensen geloven dat ze zonder die strengheid zouden verslappen. In de praktijk gebeurt dat zelden. Wat er meestal gebeurt bij mensen die hun zelfkritiek bijstellen, is dat ze dezelfde eisen houden en minder tijd kwijt zijn aan het herkauwen.
Wat je eraan kunt doen
Herschrijf de zin naar gedrag. "Ik ben niet goed in presenteren" wordt "ik had die presentatie korter moeten maken". Dezelfde kritiek en nu is er iets te doen.
Zet er een volgende stap achter. Elke keer dat je jezelf iets verwijt, noteer je één handeling. Zonder die handeling houd je een oordeel over en dan kun je hem net zo goed laten.
Let op de toon en niet op de inhoud. Als de zin klopt en de manier van zeggen hard is, verander dan de manier van zeggen. Zet het volume lager of schuif de stem verder weg. Dat werkt beter dan met de inhoud in discussie gaan.
Houd één week bij wat je tegen jezelf zegt. Bij de meeste mensen zijn het twee of drie zinnen die steeds terugkomen. Dat maakt het geheel kleiner dan het voelde en met drie zinnen valt te werken.
Wat dit met assertiviteit te maken heeft
Wie zichzelf voortdurend beoordeelt, gaat het gesprek in met een achterstand.
Je zegt iets in een overleg en tegelijk luistert er iemand mee die commentaar geeft. Dat kost aandacht die je nodig hebt voor het gesprek zelf en het maakt je gevoeliger voor de reactie van de ander, want die bevestigt of ontkracht wat je zelf al dacht.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen nuttige en schadelijke zelfkritiek?
Nuttige zelfkritiek gaat over wat je deed en levert een volgende stap op. Schadelijke zelfkritiek gaat over wie je bent en levert alleen een oordeel op.
Moet ik milder worden voor mezelf?
Niet per se. De vraag is of je zelfkritiek doet wat je ervan verwacht. Je kunt dezelfde eisen houden en minder tijd kwijt zijn aan herkauwen.
Verslap ik niet als ik minder streng ben?
Dat gebeurt zelden. Wat de meeste mensen merken is dat hun eisen gelijk blijven en dat er tijd vrijkomt die eerst opging aan het gesprek in hun hoofd.
Wat is de snelste toets?
Zou je het zo tegen een collega zeggen? De meeste mensen zeggen tegen zichzelf dingen die ze tegen niemand anders zouden zeggen.
Hoe verander ik de toon?
Verander de vorm van de stem in plaats van de inhoud. Zet het volume lager of schuif hem verder weg. Dat werkt beter dan met een oordeel in discussie gaan.
Een verwant patroon zie je bij hoe die stem klinkt.
Lees ook hoe accepteren wat er is in een gesprek zichtbaar wordt.
Zelf oefenen
Vijf dagen, elke ochtend één mail
Een gratis cursus over assertiviteit. Elke dag één ding om uit te proberen, in vijf tot tien minuten. Je leert waar je patroon vandaan komt en wat je er morgen aan kunt doen.
Lees verder
- De stem die zegt dat je het niet goed doet
- Het gevoel niet goed genoeg te zijn
- Zelfacceptatie zonder zweverigheid
Waar sta je nu?
Wil je zien welke patronen bij jou een rol spelen? Bekijk waar je nu staat met Mind Metrics.